غسل میت: غسل مالک به کنیز

مالک می‌تواند کنیز مرده خود را در صورت ازدواج نکردن و نیز در عدّه نبودن وی، غسل دهد. در این‌که کنیز می‌تواند مالک خود را غسل دهد، اختلاف است. آیا با نبود مماثل مسلمان و نیز مَحرم، جایز است مرد کافر ، مرد مسلمان و زن کافر، زن مسلمان را غسل دهد یا نه؟ مسئله محل اختلاف است. مشهور آن را جایز می‌دانند؛ لیکن کافر باید قبل از غسل دادن مسلمان، غسل کند و سپس میّت را غسل دهد. با این تفاوت که مخالف نیازی به غسل کردن، قبل از غسل دادن ندارد، و او بر کافر مقدم است. با نبود مماثل مسلمان و نیز مَحرم و مماثل غیر مسلمان، به قول مشهور ، غسل ساقط است و غیر مماثل نمی‌تواند میّت را غسل دهد. از برخی قدما وجوب غسل از زیر لباس نقل شده است. برخی از آنان بستن چشم را نیز واجب دانسته‌اند. ۷. ۱ - در غسل • قصد قربت . بر غسل دهنده واجب است میّت را به نیّت تقرّب به خداوند غسل دهد. •پاک بودن آب غسل . •برطرف کردن نجاست پیش از غسل، به قولی. •برطرف کردن موانع رسیدن آب به پوست . • مباح بودن آب، ظرف و محل غسل و نیز مباح بودن سدر و کافور به کار رفته در غسل. ۷.۱. ۱ - چگونگی غسل به قول مشهور، واجب است میّت سه غسل داده شود: با آب آمیخته به سدر، با آب آمیخته به کافور و با آب خالص. واجب است غسل به ترتیب یاد شده انجام گیرد و در صورت عدم رعایت ترتیب، باید اعاده شود تا ترتیب حاصل گردد. در غسل میّت همچون دیگر غسلها باید ابتدا سر و گردن، سپس سمت راست و پس از آن سمت چپ شسته شود. عورت و ناف نیز یا تمامی آن با هر طرف شسته می‌شود و یا نصف هر طرف با همان طرف غسل داده می‌شود. از برخی قدما کفایت یک غسل با آب خالص نقل شده است. چنان که از برخی نقل شده که آمیختن سدر و کافور با آب در غسل اول و دوم مستحب است و نیز از برخی آنان عدم لزوم ترتیب میان غسلهای سه گانه نقل شده است. آیا غسل میّت باید تنها به گونه ترتیبی انجام گیرد یا ارتماسی نیز کفایت می‌کند؟ مسئله اختلافی است. قول به عدم کفایت به مشهور نسبت داده شده است. آیا در غسل میّت لازم است پیش از غسل، تمامی بدن میّت از نجاسات پاک و سپس غسل داده شود یا تنها تطهیر هر عضو قبل از غسل دادن آن لازم است و یا ریختن آب بر هر عضو نجس به قصد غسل و تطهیر کفایت می‌کند و نیازی به تطهیر قبل از غسل نیست؟ مسئله محل اختلاف است. بر قول نخست ادعای اجماع شده است. مقدار سدر و کافور از جهت کثرت و فزونی بنابر قول مشهور باید به اندازه‌ای نباشد که آب را از اطلاق خارج کند و موجب مضاف شدن آن گردد و از جهت قلّت و کمی به اندازه‌ای باشد که به آن آب آمیخته با سدر یا کافور اطلاق گردد؛ لیکن برخی، غسل با آبی را که به سبب کثرت سدر یا کافور از اطلاق خارج شده نیز صحیح و کافی دانسته‌اند. چنانچه سدر یا کافور پیدا نشود، بدون شک غسل با آب آمیخته با آن ساقط است؛ لیکن در این‌که در این صورت، سه غسل با آب خالص واجب است یا یک غسل کفایت می‌کند، اختلاف است. میّتی که مُحرم به احرام حج یا عمره است با آب آمیخته به کافور غسل داده نمی‌شود و بدل آن با آب خالص غسل داده می‌شود، مگر آن‌که مرگ وی پس از سعی در حج و یا حلق یا تقصیر در عمره رخ داده باشد که در این صورت غسل دوم با آب آمیخته به کافور ساقط نمی‌شود. چنانچه غسل دادن میّت با آب ممکن نباشد، تیمّم جایگزین آن می‌گردد؛ لیکن در این‌که همچون غسل باید سه بار تیمّم داده شود یا یک بار کفایت می‌کند، اختلاف است. اگر آب تنها به اندازه یک غسل موجود باشد، با وجود سدر و کافور در این‌که واجب است آب صَرف غسل اول (غسل با آب آمیخته به سدر) شود یا غسل دوم (غسل با آب آمیخته به کافور) و یا غسل آخر (غسل با آب خالص) و یا غسل دهنده مخیر میان آن سه است، اختلاف م. ب.. به قول مشهور، وضو دادن میّت، پیش یا پس از غسل واجب نیست، هرچند مستحب م. ب.. منبع: کفایة الاحکام، ج۱، ص۳۴ · الحدائق الناضرة، ج۳، ص۴۰۱ ۴۰۳ · الحدائق الناضرة، ج۳، ص۳۹۸ · العروة الوثقی، ج۲، ص۵۳ ۵۴ · الدروس الشرعیة، ج۱، ص۱۰۵ · مصباح الهدی، ج۶، ص۴۶ ۴۸ · مستمسک العروة، ج۴، ص۱۲۰ ۱۲۱ · موسوعة الخوئی، ج۹، ص۹ · العروة الوثقی، ج۲، ص۴۷ · تذکرة الفقهاء، ج۱، ص۳۵۲ · جواهر الکلام، ج۴، ص۱۲۹ · المختصر النافع، ج۱، ص۱۲ · موسوعة الخوئی، ج۹، ص۴۸ ۵۰ · العروة الوثقی، ج۲، ص۴۸ · العروة الوثقی، ج۲، ص۴۹ ۵۰ · مستمسک العروة، ج۴، ص۱۲۶