غش در معامله: کم‌فروشی

یکی از گناهانی که به کبیره بودنش تصریح شده، کم‌فروشی است و اصل حرمتش از روی قرآن و سنت و اجماع و عقل ثابت است و در روایت اعمش از حضرت صادق (علیه‌السّلام) و در روایت فضل بن شاذان از حضرت رضا (علیه‌السّلام) جزء کبائر شمرده شده و می‌فرمایند: «البخس فی المکیال و المیزان.» کم دادن در کیل و وزن یعنی هر گاه چیزی به‌ کسی بفروشند یا ادای دینی نمایند چیزی از پیمانه و ترازو کم کنند. در قرآن مجید صریحاً وعده‌ عذاب به شدید‌ترین بیانی داده شده و یک سوره از قرآن مجید ( سوره مطففین ) به این موضوع اختصاص داده و می‌فرماید: «ویل للمطففین الذین اذا اکتالوا علی الناس یستوفون و اذا کالوهم او وزنوهم یخسرون الایظن اولئک انهم مبعوثون لیوم عظیم یوم یقوم الناس لرب العالمین؛ ویل بر کم‌فروشان است. (عتاب و شدت و محنت برای کم فروشان‌ است.) آنان که چون از مردم می‌ستانند و پیمانه را برای خود تمام و به‌زیادتی می‌گیرند و هر گاه برای مردم ترازو و پیمانه می‌کنند کم می‌کنند، (و به ایشان ضرر می‌زنند.) آیا کم‌فروشان گمان ندارند که پس از مردن برای روز بزرگی برانگیخته می‌شوند روزی که مردم به پا خواهند ایستاد برای امر پروردگار عالمیان.» نامه‌ اعمال‌شان در سجین است: «ان کتاب الفجار لفی سجین و ما ادریک ما سجین کتاب مرقوم؛ باید بترسند و منزجر شوند و از کم‌فروشی و نترسیدن از عذاب روز جزا دست بردارند. بدرستی‌که نامه‌ی عمل فاجران در سجین است. (یعنی جای‌شان بواسطه کردار بدشان سجین است و آن چاهی است در جهنم یا آن‌که اعمال ایشان در سجین نوشته می‌شود که آن دفتر اعمال کفار و فساق است.) و تو نمی‌دانی که سجین چیست مکتوبی است رقم شده یا این که بودن اعمالشان در سجین، حکمی است مقرر و نوشته شده.» و از قول شعیب چنین می‌فرماید: «ولا تنقصوا المکیال و المیزان انی اریکم بخیروانی اخاف علیکم عذاب یوم محیط و یا قوم اوفوا المکیال و المیزان بالقسط و لا تبخسوا الناس اشیاءهم ولا تعثوا فی الارض مفسدین؛ نکاهید و کم نکنید پیمانه را در پیمودن مکیلات و ترازو را در سنجیدن موزونات، بدرستی‌که شما را در توان‌گری و فراوانی نعمت می‌بینم، (یعنی محتاج نیستید که احتیاج شما را به خیانت وا دارد بلکه توان‌گرید و رسم حق‌گذاری آنست که مردم را از مال خود بهره‌مند کنید نه آن‌که از حقوق‌شان بازگیرید.) و بدرستی‌که باین خیانتی که در مال یکدیگر می‌کنید من بر شما می‌ترسم عذاب روزی را که احاطه کننده است. (یعنی کسی از شما نمی‌تواند از آن فرار کند.) وای قوم من مکیل را تمام بپیمائید و موزونات را تمام وزن کنید به عدل و تساوی و چیزهای مردم را کم نکنید و در زمین فساد نکنید و تباهی مجوئید در حالی‌که تبهکار باشید. زیرا کم‌فروشی نظم اجتماع و امنیت عمومی را بهم می‌زند.» منبع: مطففین/سوره۸۳، آیه۱-۵ · مطففین/سوره۸۳، آیه۷-۹ · هود/سوره۱۱، آیه۸۶-۸۷