فاعلیت و علیت در فرض تلف

در ضمان ید علاوه بر این که عنصر عمد و تقصیر دخالتی ندارد، در موارد منجر به تلف رابطه علیت مادی بین فعل متصرف و تلف نیز ضروری نیست و لذا چنانچه متصرف این نکته را هم ثابت کند که تلف مال در اثر قوه قاهره و آفت سماوی بوده است، از مسئولیت حقوقی او کم نمی شود و فرق عمده این نوع ضمان با ضمانی که به موجب قاعده اتلاف در آینده مطرح میگردد گردد همین امر است. در ضمان اتلاف لازم است که فعل مستقیماً به ۱ شهید ثانی زین الدین بن علی الروضة البهیه، ج ۲، ص ۱۹۰ فخر المحققین، محمد بن حسن ایضاح الفوائد، ج ۲، ص ۱۶۶ و جواهر الکلام، ج ۳۷، ص ۷ قانون مدنی ایران در ماده ۳۰۸ مقرر داشته است: «غصب استیلا بر حق غیر است، به نحو تحریر الوسیله، ج ۲، ص ۱۷۷. ..... اثبات ید بر مال غیر بدون مجوز هم در حکم غصب است. تلف کننده مستند گردد، نه به علت و موجب دیگر ولی در ضمان ید چنین نیست؛ زیرا در ضمان ید، محور ضمان اصل استیلا و وضع ید بر مال دیگری است، نه تلف شدن مال، در حالی که در قاعده اتلاف محور ضمان از بین بردن مال دیگری است».