فرهنگ اسلامی: نکته

الله آن واقعیت متعالی است که همه مراتب دیگر واقعیت از او نشات می‌گیرد و همه چیز به او باز می‌گردد؛ زیرا الله مبدا ، خالق ، حاکم ، حافظ و غایت هستی است. این وحدانیت، به سبب سرشت انسان که نیسان و فراموشکاری است، به تدریج فراموش شد. اما خداوند پیوسته پیامبرانی برای تجدید و تکرار پیام وحدت و تذکر دادن انسان به یگانگی خداوند احدِ واحد می‌فرستاد. ازاین‌رو سلسله‌ای از انبیا مبعوث شدند که گرچه ادیانی با نام‌های مختلف آوردند، به عمیق‌ترین معنا مسلمان بودند. به همین دلیل آخرین آیه‌ای که بر پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نازل شد و آن حضرت در خطبه حجةالوداع آن را چند بار تکرار کرد این م. ب.: «الیوم اکمت لکم دینکم و اتممتُ علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دیناً؛ همیشه وجود داشته است، در طبیعت و ذات اشیا سرشته است؛ و دعوت‌کننده به وحدت یا توحیدی است که همه انبیا طی تاریخ برای ابلاغ و اعلام آن مبعوث شده‌اند و از سوی دیگر دینی نهایی و خاتم زنجیره طولانی دعوت انبیاست. زیرا در حالی که بیشتر ادیان دیگر خود را یا بر شخص مؤسس یا پیامبر ، یا همچون مسیحیت بر یک رویداد تاریخی خاص، و یا چون یهودیت بر یک قوم مشخص تاریخی مبتنی کرده‌اند؛ به یک معنای ژرف می‌توان گفت که کل طبیعت «مسلمان» می‌باشد؛ یعنی خود را تماماً تسلیم خدا و مشیت خداوند کرده است. همه مخلوقات تابع طبیعتی هستند که خداوند به آن‌ها بخشیده است. یک درخت گیلاس، همواره گیلاس به بار خواهد آورد، یک ماهی هرگز از ماهیت ماهی بودن سر باز نخواهد زد. این جامعه از یک‌سو بر پایه بندگی خداوند م. ب. و از سوی دیگر بر پیوندهای صمیمانه اخوت میان همه اعضا. این دو وجه با هم، فطرت یا طبیعت بنیادی انسان را می‌سازد. انسان در مقام «عبد» خداوند باید مطیع خداوند و مشیت او باشد و برای زندگی خویش و نحوه تحقق بخشیدن به خواست خداوند از او هدایت و دستور بگیرد. اما در مقام کارگزاری یا خلافت خداوند بر روی زمین باید فعال باشد؛ زیرا که کلیه اسرار آفرینش به دست او سپرده شده و راه کشف حقایق و وسیله دستیابی به همه چیز به او تعلیم داده شده است. انسان در کسب کمال آزاد و مختار آفریده شده است. چنین نیست که مانند فرشتگان در کمال خود مجبور باشد، بلکه انسان تنها موجودی است که هم می‌تواند راه راست را برود و هم می‌تواند از آن منحرف شود. همه مخلوقات ازاین‌رو که مخلوق خداوند و بازتاب جنبه‌ای از حکمت خداوند هستند، شریف می‌باشند. اما از آنجایی که انسان به بهترین وجه منعکس‌کننده حکمت الهی و به کامل‌ترین وجه مظهر صفات الهی اوست، اشرف همه مخلوقات است. انسان قدرت دارد که بر همه مخلوقات دیگر سلطه پیدا کند، اما مسئولیت نیز دارد که از همه این مخلوقات مراقبت نماید. بر حفظ روابط در درون خانواده و اصطلاحاً « صله ارحام »، یعنی حفظ روابط میان همه کسانی که زاده یک رحم یا دارای پیوندهای خونی و نسبی‌اند، به‌اندازه‌ای تاکید شده است که دیدار با خویشاوندان و نزدیک بودن به ایشان و حفظ روابط و پیوندهای خانوادگی، یکی از تکالیف دینی هر زن و مرد مسلمان تلقی شده است. تاکید بر ازدواج نیز به دلیل اهمیت زیاد خانواده است و این اهمیت تا جایی که نکاح را نصف دین دانسته‌اند. دنیا و آخرت متناقض نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند. قرآن به پیروان خود اجازه نمی‌دهد که بهره خود را از دنیا فراموش کنند: «و لا تنس نصیبُکَ مِنَ الدُّنیا». اصل اساسی دوم اصل «رابطه میان کوشش‌های فرد و ثروت انباشته او» است. در اینجا بر مشارکت در سود و زیان در هر معامله اقتصادی تاکید شده است. (شاید دلیل حرمت ربا هم این مساله باشد؛ ولی اگر کسی سرمایه‌اش را در راه خرید و فروش به کار بگیرد، هر چند سود زیادی هم به دست بیاورد، پذیرفته و حلال است. از منابع حدیث و تفاسیر قرآن چنین برمی‌آید که به مکلّف‌بودن تلاش در راه تامین معاش همچون مکلّف بودن به ادای نمازهای یومیه است. ۵. ۷ - سیاست در مورد سیاست ، به نظر می‌رسد که خداوند بهتر آن دیده است که احکام تاسیس یک نهاد سیاسی واحد را که طی قرن‌ها بدون تغییر باقی بماند به نحو صریح و مشخص عرضه نکند. اما به هر حال، اولاً دسته‌ای اصول سیاسی بسیار مهم در قرآن آمده است؛ او نه تنها پیامبر و رهبر دینی جامعه بشری تلقی می‌گشت، بلکه از سلطه سیاسی نیز برخوردار بود. منبع: مائده/سوره۵، آیه۳ · جوان مسلمان و دنیای متجدد، ص۷۱۱، ترجمۀ مرتضی اسعدی، تهران، طرح نو، ۱۳۷۳ · موسی صدر، ص۴۹- ۴۸ · جوان مسلمان و دنیای متجدد، ص۵۷-۵۶، ترجمۀ مرتضی اسعدی، تهران، طرح نو، ۱۳۷۳ · موسی صدر، ص۱۴۶ · جوان مسلمان و دنیای متجدد، ص۷۷، ترجمۀ مرتضی اسعدی، تهران، طرح نو، ۱۳۷۳ · جوان مسلمان و دنیای متجدد، ص۴۴، ترجمۀ مرتضی اسعدی، تهران، طرح نو، ۱۳۷۳ · موسی صدر، ص۵۱ · جوان مسلمان و دنیای متجدد، ص۴۷، ترجمۀ مرتضی اسعدی، تهران، طرح نو، ۱۳۷۳ · جوان مسلمان و دنیای متجدد، ص۷۹، ترجمۀ مرتضی اسعدی، تهران، طرح نو، ۱۳۷۳ · موسی صدر، ص۱۴۹-۱۴۸ · جوان مسلمان و دنیای متجدد، ص۸۶-۸۴، ترجمۀ مرتضی اسعدی، تهران، طرح نو، ۱۳۷۳ · جوان مسلمان و دنیای متجدد، ص۸۹-۸۷، ترجمۀ مرتضی اسعدی، تهران، طرح نو، ۱۳۷۳