دعاوی مربوط به ثبت احوال / ۶۱۹ — اول اگر در رأی دادگاه طلاق غیر

سؤال آیا حذف پسوند نام خانوادگی یا تغییر نام خانوادگی صغار قبل از ۱۸) سالگی توسط پدر امکان پذیر است؟ سابقاً اداره ثبت احوال بر اساس دستورالعمل اجرایی نام خانوادگی»؛ تغییر نام خانوادگی صغار تا ۱۸ سالگی را ممنوع می دانست، اما این دستورالعمل براساس رأی شماره ۲۵۲۴۹۰۵ مورخ ۲۸/۹/۱۴۰۲ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری ابطال گردید. این مقرره، تغییر نام خانوادگی صغار را بدوا منوط به تغییر نام خانوادگی پدر آنها و نیز محدود به اتخاذ نام خانوادگی جدید پدر آنها میدانست. در پی استعلام دیوان عدالت اداری از فقهای شورای نگهبان درباره جنبه شرعی این بند چنین اظهار نظر شد ... اطلاق بند ۷ دستورالعمل مورد شکایت با استظهار فرض صحت ادعای شاکی مبنی بر ممنوعیت مطلق تغییر نام خانوادگی افراد کمتر از ۱۸ سال بدون تغییر نام خانوادگی پدر نسبت به مواردی که مصلحت ملزمه ای در تغییر نام افراد ذیربط وجود دارد بدون آنکه در تزاحم با مصلحت دیگری باشد، خلاف موازین شرع شناخته شد... نکات تکمیلی درباره موضوعات مربوط به ثبت احوال و تغییر در مندرجات شناسنامه و تابعیت حذف نام همسر بعد از طلاق چگونه امکان پذیر است؟ اول اگر در رأی دادگاه طلاق غیر مدخوله درج شده باشد یعنی طلاق قبل از نزدیکی دخول واقع شود هم مرد و هم زن تفاوتی بین آنها وجود ندارد می توانند به استناد قسمت اخیر ماده ۳۳ قانون ثبت احوال با مراجعه به اداره ثبت احوال درخواست صدور شناسنامه المثنی بدون درج ازدواج و طلاق را بنمایند. سؤال: آیا حکم مذکور صرفاً مربوط به ازدواج اول است یا در خصوص ازدواج دوم یا بعدی نیز صدق میکند؟ آنچه از ظاهر ماده بر می آید ملاک فقط طلاق قبل از دخول است فلذا ازدواج یا ازدواج های قبلی تأثیری در حکم مزبور ندارد. زن غیر مدخوله متفاوت از دوشیزه باکره) است و این دو را نباید با یکدیگر مخلوط کرد. قانون صرفاً غیر مدخوله بودن را ملاک بهره مندی از مزایای این ماده دانسته نه باکره بودن و یا صرف ازدواج اول بودن مدخوله یا غیر مدخوله بودن از طریق ارجاع امر توسط دادگاه خانواده به پزشکی قانونی مشخص می شود. دوم چنانچه طلاق از نوع مدخوله باشد آیا حذف نام همسر امکان پذیر است؟ حذف نام همسر در این حالت امکان پذیر نیست، مگر اینکه فرد مجدداً ازدواج نماید که در این صورت در شناسنامه المثنای وی ازدواج آخر قید میشود. اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه مشورتی شماره ۷/۹۶/۲۸۲۵ مورخ ۱۳۹۶/۱۱/۱۶ در این باره بیان داشت: درج واقعه ازدواج و طلاق در شناسنامه زوجین به ترتیب پیش بینی در ماده ۳۳ قانون ثبت احوال اصلاحی ۱۳۶۳/۱۰/۱۸ تکلیف قانونی ادارات ثبت احوال است؛ بنابراین نمیتوان ادارات مذکور را ملزم به حذف نام همسر از شناسنامه کرد. تنها موردی که از این حکم استئنا شده ازدواج و طلاق زوجه غیر مدخوله است که طبق ذیل ماده ۳۳ قانون فوق الذکر در المثنای شناسنامه درج نمیشود. با این حال دعوای زوجه غیر مدخوله پس از فوت زوج مبنی بر الزام اداره ثبت احوال به صدور المثنی و عدم درج نام زوج در شناسنامه با اتخاذ ملاک از ماده یاد شده و با احراز غیر مدخوله بودن زوجه قابل پذیرش خواهد بود و در سایر موارد نمی توان اداره ثبت احوال را به حذف نام همسر از شناسنامه ملزم کرد. همچنین در نظریه مشورتی شماره ۷/۹۷/۲۸۰۴ مورخ ۱۳۹۸/۵/۱۶ آمده است: همانگونه که این اداره کل در نظریه مشورتی شماره ۷/۹۶/۲۸۲۵ مورخ ۱۳۹۶/۱۱/۱۶ تصویر پیوست اعلام نموده است، حذف نام همسر در صورت فوت زوج از شناسنامه زوجه غیر مدخوله مستلزم رسیدگی قضایی و صدور حکم است و اقدام مستقیم ادارات ثبت احوال نیازمند اصلاح قانون م. ب..