دعاوی مربوط به ثبت احوال / ۶۱۹ — نکته ۴ به نظر می رسد در

چنانچه فردی ادعا کند ایرانی است ولی تاکنون شناسنامه برای وی صادر نشده است آیا می تواند الزام اداره ثبت احوال را به صدور شناسنامه بخواهد؟ در این خصوص براساس ماده ۴۵ قانون ثبت احوال و تبصره آن اصلاحی سال ۱۳۶۳، هر گاه هویت و تابعیت افراد مورد تردید واقع گردد و مدارک لازم جهت اثبات آن ارائه نشود، مراتب برای اثبات هویت به مراجع انتظامی و برای اثبات تابعیت به شورای تأمین شهرستان ارجاع و در صورت تأیید طبق مقررات اقدام خواهد شد. در جلسات شورای تأمین شهرستان که به منظور فوق تشکیل می گردد رئیس اداره ثبت احوال محل نیز با داشتن حق رأی شرکت خواهد داشت. نکته ۱ رأی وحدت رویه شمارهٔ ۷۴۸ مورخ ۱۳۹۵/۱/۲۴ هیئت عمومی دیوان عالی کشور در این باره بیان داشته طبق ماده ۱ اصلاحی قانون ثبت احوال صدور شناسنامه برای اتباع ایرانی از وظایف اداره ثبت احوال است، مع هذا چنانچه شخصی که فاقد شناسنامه باشد به ادعای ایرانی بودن الزام اداره ثبت احوال را به صدور شناسنامه برای خود درخواست کند دعوای او در دادگاه قابل رسیدگی است، لکن الزام اداره ثبت احوال به صدور شناسنامه منوط به آن است که به طریقی که در قانون ثبت احوال پیش بینی شده احراز شود که متقاضی در آن قانون برای صدور شناسنامه مقرر شده است، از جمله شرایط موضوع ماده ۴۵ اصلاحی قانون هویت و تابعیت را دارد یا نه. نکته ۲ رأی وحدت رویه شماره ۶۵۸ مورخ ۱۳۸۰/۱/۲۰ نیز مقرر داشته است: به موجب ماده ۴۵ قانون اصلاح قانون ثبت احوال مصوب ۱۳۵۵ هرگاه تابعیت فردی مورد تردید واقع شود، شورای تأمین شهرستان موضوع را بررسی و اداره ثبت احوال بر اساس گزارش شورای مذکور مبادرت به اتخاذ تصمیم می نماید و در صورت اعتراض معترض هیئت حل اختلاف مقرر در ماده سوم قانون ثبت احوال نسبت به موضوع رسیدگی و اظهار نظر میکند و تصمیم هیئت بر طبق ماده چهار قانون مذکور قابل اعتراض در دادگاه عمومی است.» نکته ۳ اداره حقوقی قوه قضائیه نیز در نظریه مشورتی شماره ۷/۹۶/۳۰۹۰ مورخ ۱۳۹۶/۱۲/۱۵ در این باره بیان داشت: ب. ت. ب. رأی وحدت رویه ۷۴۸ مورخ ۱۳۹۵/۱/۲۴ هیئت عمومی دیوان عالی کشور دعوای شخص فاقد شناسنامه به ادعای ایرانی بودن دائر بر الزام اداره ثبت احوال به صدور شناسنامه قابل رسیدگی و صدور حکم است. النهایه دادگاه در مقام رسیدگی باید شرایط موضوع قانون ثبت احوال در باب هویت و تابعیت را احراز نماید و به این منظور اخذ نظر کارشناسی شورای تأمین در باب تابعیت در هر حال ضروری است، ولی این نظر مانند سایر نظریات کارشناسی برای دادگاه لازم الاتباع نیست.» نکته ۴ به نظر می رسد در فرض مورد بحث صرف خواسته الزام اداره ثبت احوال به صدور شناسنامه کافی باشد، زیرا اثبات تابعیت در آن مستتر است و دادگاه ضمن احراز تابعیت خواهان حکم مقتضی را صادر مینماید. اما پیشنهاد میشود جهت احتیاط خواسته اثبات تابعیت به دادخوست افزوده شود. هر چند نیازی به خواسته اثبات تابعیت وجود ندارد، اما اگر دادگاهی اعتقاد به این نداشت باید توجه شود اثبات تابعیت موضوع ماده ۴۵ قانون ثبت احوال و رأی وحدت رویه شماره ۷۴۸ منصرف از ماده ۹۸۳ قانون مدنی بوده و یک حکم خاص و استثنایی محسوب میشود که سازوکار مستقلی برای آن پیش بینی شده افراد غیر ایرانی چگونه و از چند طریق می توانند تابعیت ایرانی دریافت کنند؟ براساس بندهای ۴، ۵ و ۶ ماده ۹۷۶ قانون مدنی این افراد در موارد ذیل می توانند تابعیت ایرانی دریافت کنند بند ۴ کسانی که در ایران از پدر و مادر خارجی که یکی از آنها در ایران متولد شده به وجود آمده اند نظام خاک). بند ۵ کسانی که در ایران از پدری که تبعه خارجه است به وجود آمده و بلافاصله پس از رسیدن به سن هجده سال تمام لااقل ۱ سال دیگر در ایران اقامت کرده باشند، والا قبول شدن آنها به تابعیت ایران بر طبق مقرراتی خواهد بود که مطابق قانون برای تحصیل تابعیت ایران مقرر است نظام خاک) بند و هر زن تبعه خارجی که شوهر ایرانی اختیار کند. نکته ۱ سؤال آیا اقامت والدین باید در ایران مجاز باشد؟ اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۹۳۶ مورخ ۱۴۰۰/۹/۱۰ در این باره بیان داشت: ... بهره مندی از تابعیت موضوع این بند مستلزم اقامت مجاز افراد خارجی موضوع بند ۴ ماده ۹۷۶ قانون مدنی در ایران نیست. اطلاق ماده واحده قانون تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان غیر ایرانی مصوب ۱۳۹۸ که بدون لحاظ مجاز یا غیر مجاز بودن ورود و اقامت زوج غیر ایرانی فرزند حاصل از ازدواج وی با زن ایرانی را با تحقق شرایطی ایرانی تلقی کرده است، مؤید این دیدگاه است. التزام به رعایت مصلحت کودک موضوع ماده ۴۵ قانون حمایت از خانواده نیز اقتضای ارائه چنین تفسیری دارد. ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. بند و هر زن تبعه خارجی که شوهر ایرانی اختیار کند. نکته ۱ سؤال آیا اقامت والدین باید در ایران مجاز باشد؟ اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۹۳۶ مورخ ۱۴۰۰/۹/۱۰ در این باره بیان داشت: ... بهره مندی از تابعیت موضوع این بند مستلزم اقامت مجاز افراد خارجی موضوع بند ۴ ماده ۹۷۶ قانون مدنی در ایران نیست. اطلاق ماده واحده قانون تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان غیر ایرانی مصوب ۱۳۹۸ که بدون لحاظ مجاز یا غیر مجاز بودن ورود و اقامت زوج غیر ایرانی فرزند حاصل از ازدواج وی با زن ایرانی را با تحقق شرایطی ایرانی تلقی کرده است، مؤید این دیدگاه است. التزام به رعایت مصلحت کودک موضوع ماده ۴۵ قانون حمایت از خانواده نیز اقتضای ارائه چنین تفسیری دارد. نکته ۲ سؤال: در صورت عدم صدور شناسنامه با تابعیت ایرانی توسط ثبت احوال ماده واحده قانون تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی مصوب ۱۳۹۸ که در مقام امتنان نسبت به ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. نکته ۲ سؤال: در صورت عدم صدور شناسنامه با تابعیت ایرانی توسط ثبت احوال ماده واحده قانون تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی مصوب ۱۳۹۸ که در مقام امتنان نسبت به