فضل الهی: انواع فضیلت

فضیلت الهی (تفضلی) و فضیلت کسبی : تفضیل مقام رسالت به پیامبران تفضلی از جانب خداست. و چون آیه و معجزه‌اى بر آنها (کفار قریش ) بیاید مى‌گویند: ما هرگز ایمان نمى‌آوریم تا به ما نیز آنچه به فرستادگان خدا داده شده (از نبوت و کتاب و معجزه) داده شود؛ خداوند داناتر است که رسالت خود را در کجا قرار دهد؛ به زودى کسانى را که گناه کرده‌اند ذلت و خواریى در نزد خدا، و عذابى سخت به سزاى مکرى که انجام مى‌دادند خواهد رسید.» یعنی جعل رسالت احتیاج به استعداد دارد و خدا بهتر می‌داند کدام شخص دارای آن استعداد است و در عین حال صاحبان استعداد نیز بعضی بر بعضی مزیت دارند. رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) خاتم پیامبران و آورنده دین کاملتر از ادیان گذشته است و کتابش حافظ کتاب‌های گذشته است (و انزلنا الیک الکتاب بالحق مصدقا لما بین یدیه من الکتاب و مهیمنا علیه...) در اینصورت بی شک از دیگران افضل خواهد بود. و در باره حضرتش آمده: (و ما ارسلناک الا کافة للناس) (و ما ارسلناک الا رحمة للعالمین) همچنین آیات سوره اسراء (سبحان الذی اسری بعبده لیلا من المسجد الحرام الی المسجد الاقصی) و سوره نجم در باره معراج از ادل دلیل بر افضلیت آن حضرت است. تفضل مقام رسالت به انبیاء تفضلی الهی است که روی استعداد شخص از جانب خداوند افاضه می‌شود؛ چنانکه از «فضلنا» و «الله اعلم حیث یجعل رسالته» روشن می‌گردد، اما راجع به فضیلت کسبی می‌شود گفت که هر یک انبیاء به نوبه خود در کسب فضائل الهی دارای مزیتی بودند که در دیگری وجود نداشت؛ مثلا حضرت نوح علیه‌السّلام مدت نهصد و پنجاه سال تبلیغ کرده و از این لحاظ منحصر بفرد است. (فلبث فیهم الف سنة الا خمسین عاما فاخذهم الطوفان...). جریان ذبح حضرت اسماعیل علیه‌السّلام و اسکان ذریه در وادی غیر ذی زرع و انداخته شدن به آتش نسبت به حضرت ابراهیم علیه‌السّلام و هکذا صبر حضرت ایوب علیه‌السّلام (انا وجدناه صابرا نعم العبد) و نیز تلاش‌ها و مجاهدت‌های حضرت موسی (علیه‌السّلام). منبع: انعام/سوره۶، آیه۱۲۴ · مائدة/سوره۵، آیه۴۸ · سبا/سوره۳۴، آیه۲۸ · انبیاء/سوره۲۱، آیه۱۰۷ · اسراء/سوره۱۷، آیه۱ · نجم/سوره۵۳، آیه۱۳ · عنکبوت/سوره۲۹، آیه۱۴ · ص/سوره۳۸، آیه۴۴ · قاموس قرآن، ج۵، ص۱۸۶