فقه قرآنی: شیوه تبیین مباحث فقهی در قرآن

شیوه تبیین مباحث فقهی در قرآن بدین‌گونه است: ۶. ۱ - بیان احکام با صراحت بسیاری از احکام شرعی به صراحت در قرآن ذکر شده است؛ مثل وجوب روزه ، نماز ، زکات ، وفای به عهد ، ادای امانت ، جهاد فی سبیل الله، امر به معروف و نهی از منکر‌ ، و حرمت شرب خمر ، قمار ، بغی و تعدی به حقوق دیگران و قتل نفس و.... ۶. ۲ - قرآن و ارجاع به سنت و بعضی از احکام شریعت که نوعاً شامل تفصیل احکام و بیان مصادیق و حدود و شرایط قوانین قرآنی می‌شود، گرچه به صورت صریح در قرآن نیامده‌اند و باید از سنت گرفته شوند، اما این قرآن است که ما را به سنت ارجاع می‌دهد. «وَ ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا » ۶. ۳ - تفسیر قرآن و تبیین سنت پیامبر و آیات دیگری که به اطاعت از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) و اسوه قرار دادن او فرمان می‌دهد و امامیه بنا به دستورات صریح پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌وآله) مثل حدیث ثقلین ، سنت معصومین (علیهم‌السلام) را نیز حجت و معتبر می‌دانند و بیان آنان را تفسیر قرآن و تبیین سنت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌دانند و آیاتی نظیر آیه تطهیر هم بر این واقعیت صحه می‌گذارند. ۶. ۴ - به صورت کلی قرآن معمولاً احکام را به صورت کلی ذکر می‌کند؛ مثل: «أَوْفُوا بِالْعُقُودِ»، «وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ»، و «َأَحَلَّ اللَّهُ الْبَیْعَ» که در این موارد فروعات حکم باید از سنت گرفته شود و در مواردی به صورت جزئی هم وارد می‌شود و همه فروعات را ذکر می‌کند؛ ۶. ۵ - در قالب نقل یک داستان بیان قرآن در زمینه احکام همواره در قالب امر و نهی نیست و گاهی در قالب نقل یک داستان حکمی را بیان می‌نماید؛ مثل: «قَالَ إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أُنْکِحَکَ إِحْدَی ابْنَتَیَّ هَاتَیْنِ عَلَی أَنْ تَأْجُرَنِی ثَمَانِیَ حِجَجٍ». این آیه در مقام بیان واقعه‌ای تاریخی است؛ ولی به دلیل نقل قرارداد اجاره حضرت شعیب و موسی (علیه‌السلام) و رد نکردن آن، فقها مشروعیت عقد اجاره را استنباط نموده‌اند. ۶. ۶ - بیان یک نکته البته سبک بیان قرآن نیازمند بررسی‌های کارشناسی بیش‌تری است و معتقدیم به دلیل اینکه همه نیازهای بشر در قرآن آمده، با آشنایی بیش‌تر با رموز آیات و اشارات قرآن و ارجاع متشابهات به محکمات و تحقیق در احادیث ناظر به آیات قرآن، احکام بیش‌تری را از قرآن این منبع عظیم معارف، استفاده نماییم و این مهم نیازمند انس و الفت از سطوح پایین با قرآن است و اهتمام بیش‌تر حوزه به قرآن؛ به طوری که پایه اصلی استنباط احکام قرآن باشد و از احادیث به عنوان مفسر آیات و مبین فروعات و جزئیات و مصادیق احکام استفاده گردد، در این فرض فقهی پویاتر و منطبق‌تر با نیازهای زمان خواهیم داشت. منبع: حشر/سوره۵۹، آیه۷ · مائده/سوره۵، آیه۱ · حج/سوره۲۲، آیه۳۰ · بقره/سوره۲، آیه۲۵۷ · قصص/سوره۲۸، آیه۲۷