فقه و زندگی: اصول حاکم بر احکام شرعی

بحث از ملاک‌های احکام و شیوه‌های کشف آنها، دقیق و مبتنی بر پیش فرض‌های کلامی و مبانی اصولی است. بنابر این، احکام شریعت به روح و معنی توجه دارد، نه به قالب و شکل. آثار و ثمراتی که برای احکام گفته می‌شود، بیشتر معلول روح و معنای آن است. (اصول حاکم) که یاد کردیم، مسائل و موارد دربردارنده روح مشترک تمام احکام است که هر حکمی از احکام، به نوعی باید در تأمین و رعایت آن‌ها مؤثر باشد. اصل حسن و قبح عقلی؛ ۲. اصل عدل الهی ؛ ۳. اصل تبعیت احکام از مصالح و مفاسد واقعی؛ ۴. اصل تطابق دستگاه تشریع با دستگاه تکوین (اصل فطری بودن احکام شرعی) ؛ ۵. مخاطب احکام فقهی انسان تاریخی است، یا انسان فرا تاریخی. اهمیت بحث از اصول یاد شده در این نوشتار، بدان دلیل است که فهم صحیح آن‌ها در استنباط فقیه تأثیر می‌گذارد و جز در موارد توقیفی شکل و قالب احکام و عبادات ، او را از حصار خشک شکل ظاهری احکام می‌رهاند و به این وسیله، احکام شریعت را نسبت به شرایط، تحوّلات و مقتضیات زمان انعطاف پذیر می‌سازد. دو مورد از موارد بالا را عنوان قرار داده‌ایم و موارد دیگر را نیز به تناسب در ضمن آن‌ها خواهیم پرداخت: منبع: مجموعه آثار، ج۱، ص۵۸ · فقه و زمان، ص۲۶-۲۲، سعید رحیمیان، انتشارات نوید شیراز، ۱۳۷۹