فقیهان

فقیهان، برای خارج کردن اشخاص بله و فراموش کار از گروه صالحان، کمال عقل ۱ شهید ثانی در مسالک الافهام ج ۲، کتاب شهادات می نویسد: لکن غیر المطبق، اذا عمل عقله فی غیر دوره و است حکمت فطنته، قبلت الشهادة، لزوال المانع همچنین رک جواهر الکلام، ج ۴۱، ص ۱۵. را شرط پذیرش شهادت قرار داده اند. این نظر در نویسندگان حقوقی نیز نفوذ کرده است. مبنای گسترش قلمرو شرط صلاحیت شاهد را می توان چنین توجیه کرد که دلیل و پایه بی اعتباری شهادت مجنون بی اعتمادی به به گفته های او است و این مبنا در تمام کسانی که به جهات دیگر، مانند مستی و فراموشی و غافلی و کبرسن، خللی در کمال عقل آنان ایجاد شده است وجود دارد. این استدلال را باید تأیید کرد زیرا، شهادت راه اثبات و دلیل وقوع رویدادهایی است که مبنای صدور حکم قرار می گیرد. از سوی دیگر، پایه اعتماد به گفته شاهد اماره راستگویی و درستی گفتار او است، پس هر عاملی که این اماره را سست و بی پایه کند اعتبار شهادت را نیز از بین می برد. با وجود این نویسندگان قوانین آیین دادرسی با همه اهتمامی که در تقلید از فقه داشته اند، از افزودن واژه کمال بر عقل غفلت کرده اند و همین امر باعث تردید می شود که اگر شرایط شاهد را به موانع قانونی و استثنایی پذیرش شهادت تعبیر کنیم چگونه ممکن است به یاری قیاس و اشتراک در مبنا (قدر جامع) برشمار آنها افزود و جمعی را از حق شهادت دادن محروم کرد؟