فلسفه اسلامی: تعارض عقل و وحی

بسیاری از مفسران غربی فلسفه اسلامی تعارض بین عقل و وحی را موضوع محوری آن می‌دانند. این تعارض اغلب به شکل نزاع بین آتن و اورشلیم یا دین و فلسفه نشان داده می‌شود. با وجودی که این قول ناپخته‌تر از آن است که توصیفی دقیق شمرده شود، اما موضوع مهمی را مطرح می‌کند که از همان شروع فلسفه اسلامی درباره آن بحث شده و هنوز هم در دنیای معاصر اسلام موضوعی زنده است. اگر هر چیزی را که مؤمنان نیاز دارند بدانند، وحی به آنها بگوید، چرا برای بررسی همان موضوعات به عقل رجوع کنیم؟ چند پاسخ به این پرسش وجود دارد. اول از همه، قرآن خود نه تنها با مسلمانان بلکه با هر کسی که بتواند آن را بخواند و بفهمد سخن می‌گوید. قرآن همواره از خواننده درخواست می‌کند که برای اثبات حقانیت اسلام از شیوه عقلی استفاده کند و لذا ارزش والایی برای عقل قائل است. این دال بر آن نیست که نقشی برای ایمان وجود ندارد، و نیز به این معنا نیست که ایمان در مرحله‌ای برای تقرب به خداوند ضرورت ندارد، بلکه قرآن نشانه‌های عقلی حقیقت آنچه را که به صورت آیات و شواهد از آن جانبداری می‌کند ارائه می‌نماید. مطمئناً این استدلال به سود پژوهش آزاد در مفهوم جدید این اصطلاح نیست، بلکه رویکردی است که ارزش والایی برای عقل مستقل قائل است که ممکن است به عنوان موافقت با خود پرداختن به فلسفه نیز تفسیر شود. ۴. ۱ - عقل مکمل و تبیین کننده نبوت طبق نظر اسلام، محمد (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) ، پیامبر اسلام خاتم انبیاء است. این بدان معنی است که از آن زمان به بعد هیچ کس نمی‌تواند ادعای پیامبری خدا را داشته باشد. ما به تفسیر درست آیات هم در قرآن و هم در جهان تکیه می‌کنیم. ختم نبوت به این معنی است که خداوند از افراد بشر انتظار دارد که عقل خود را به‌کار گیرند تا کنه واقعیت را دریاب‌اند، گرچه این عقلی است که اصول اسلام راهنمای آن است. همان‌طور که در قرآن آمده است: «ما به زودی آیات خ. ر. ب. آنها در همه اجزاء زمین و در نفوس خودشان نشان می‌دهیم، تا آنها آنچه را که حقیقت است به وضوح بنگرند». این‌گونه نیست که بین نبوت و فلسفه رقابت وجود دارد، زیرا فلسفه باید به عنوان مکمل و تبیین کننده نبوت شناخته شود. بنابراین دلائل خوبی برای این‌ اندیشه وجود دارد که هیچ ناسازگاری و تعارض اساسی بین فعالیت عقل و فعالیت دین لااقل در اسلام وجود ندارد. منبع: فصلت/سوره۴۱، آیه۵۳