فلسفه شفاعت: پاسخ به شبهه

این پرسش یا انتقاد را می‌توان به چند بیان پاسخ گفت: ۳. ۱ - اول هرگاه امید به مغفرت و آمرزش که نتیجه اعتقاد به شفاعت است، مایه جرئت افراد می‌گردد، پس چرا خداوند بندگان خود را از گسترش رحمت خود خبر داده و می‌گوید: خداوند همه گناهان ، جز شرک را می‌بخشد؛ چنان‌که می‌فرماید: «انُّ اللَّهُ لا یُغْفِرْ اَنً یْشْرکُ بِهِ وُ یُغْفِرْ ما دْونُ ذلِکُ لمن یُشاءُ...». ؛ «خداوند به جز شرک باقی گناهان را می‌بخشد». این‌که می‌فرماید: خداوند همه گناهان را می‌بخشد، مقصود بخشیدن بدون توبه است؛ زیرا اگر مقصود آمرزش همراه با توبه باشد، استثنای شرک صحیح نخواهد بود؛ زیرا شرک در پرتو توبه که همان بازگشت به توحید است نیز بخشیده می‌گردد. ۳. ۲ - دوم هرگاه امید به مغفرت مایه جرئت است، چرا خداوند نوید می‌دهد که اگر از گناهان بزرگ اجتناب کنید ما گناهان کوچک شما را می‌بخشیم: «اِن تَجًتَنِبْوا کَبائِرُ ما تُنهونُ عُنهْ نُکَفِر عُنْکُمً سُیئاتِکُمً...» آیا ما حق داریم به خدا بگوییم که او با چنین وعده نوید، سبب تجری افراد را به ارتکاب گناهان کوچک فراهم ساخته است؟ یا این که باید چنین نویدی را، مایه بازگشت بسیاری از افراد ادامه گناه تلقی کنیم. ۳. ۳ - سوم هرگاه اعتقاد به شفاعت، مایه جرئت گردد، پس اعتقاد به پذیرفته شدن «توبه» افراد گناه‌کار ، و نوید به آن که خداوند توبه گناه‌کاران را می‌پذیرد، باید مایه جرئت گناه‌کاران گردد؛ در حالی که همگی می‌دانیم در میان تمام ملل جهان ، مسئله‌ای به نام توبه و پشیمانی گروه عاصی وجود دارد، که در شرایط خاصی ندامت آنان پذیرفته می‌شود، و از مجازات و کیفرهایی که برای آن‌ها تعیین شده است، بخشوده می‌شوند، اکنون باید گفت که تمام ملل جهان با تصویب این قانون بر تمرد عصیان دامن زده، آن‌ها را بر ادامه طغیان تشویق می‌نمایند. مسئله توبه و این‌که ندامت و پشیمانی گناه‌کاران از کرده‌های خود، در شرایط خاصی مؤثر می‌افتد، یکی از معارف درخشان اسلام است، که قرآن در آیات متعددی، مردم را به آن دعوت کرده است، آن‌جا که همه جامعه با ایمان را که گاهی بر اثر طغیان غرایز، دچار گناه می‌شوند، با آیه زیر، به توبه دعوت می‌کند و می‌فرماید: «یا ایًّهُا الَّذینُ آمُنُوا تُوبْوا الَیُ اللَّه تَوبُه نَصُوحاً». «ای گروه با ایمان به سوی خدا باز گردید و راه توبه‌ای که در آن، بازگشتی به سوی گناه نباشد، پیش گیرید». آیا وجدان شما اجازه می‌دهد که نظر خردمندان جهان و قرآن مجید را که مسئله توبه را در لابه‌لای قوانین کیفری و جزایی خود قرار داده‌اند، تخطئه کرده و تصور کنیم که چنین نویدهایی مایه جرئت گناه‌کاران می‌گردد؟! البته شفاعت به آن معنای غلط، که در ذهن گروهی از دورافتادگان از حقایق اسلامی نقش بسته و معتقدند که تحت پوشش شفاعت می‌توان هر نوع کار زشت و ناروا را انجام داد، مایه جرئت و بدبختی افراد گناه‌کار می‌باشد؛ ولی شفاعت به معنی صحیح و این‌که گروهی از گناه‌کاران که از نظر گناه و کیفر در شرایط خاصی قرار دارند، به خاطر پیوندهای معنوی که با خدا و به خاطر ارتباط ایمانی که با اولیای او دارند، مورد شفاعت شفیعان روز رستاخیز قرار می‌گیرند، هرگز موجب تشویق گناه و دعوت به تجری نمی‌شود؛ بلکه وسیله تربیت و مایه بازگشت افراد گناه‌کار، از نیمه راه به شمار می‌رود. هرگز نباید از نتایج درخشان و سودمند مسئله رجا و امید، غفلت ورزید؛ زیرا هرگاه کسی تصور کند که هیچ روزنه امیدی به روی او باز نیست، هرگز از آن راهی که در پیش گرفته، باز نمی‌گردد، امام اگر بداند که هنوز عواملی در کار است که در شرایط خاصی می‌توانند به داد او برسند، و او را نجات دهند، در این صورت برنامة تجری و گناه را متوقف ساخته و به فکر بازگشت به سوی خدا می‌افتد. یکی از آن عوامل که نور امید را دل پدید می‌آورد، اعتقاد به شفاعت اولیای خداست ـ آن هم در شرایط خاصی ـ یعنی در صورتی که رشته ارتباط خود را با خدا قطع نکند، و ارتباط معنوی خویش را با اولیای او از میان نبرد، و در این موقع فرد گناه‌کار در همه زندگی به فکر حفظ پیوندهای خود با خدا و اولیای گرامی می‌باشد، و از روز نخست می‌کوشد که پل‌های پشت سر خود را ویران نکند. منبع: نساء/سوره۴، آیه۴۸ · نساء/سوره۴، آیه۱۱۶ · نساء/سوره۴، آیه۳۱ · تحریم/سوره۶۶، آیه۸