فلسفه صدور قرار تامین دلیل

توفیق خواهان در پیشبرد دعوا و محکومیت طرف مقابل و پیروزی خ. د. م. دفاع و بی نتیجه ساختن دعوای خواهان، وابسته به دلیل مدرکیه ایشان و ارزش اثباتی دلیل است. نقشی که دلیل در دعوا و تحرک دادرسی بازی می کند ممتاز و حائز اهمیت فراوان است و به این سبب تمرکز اصحاب دعوا معطوف به دستیابی و حفظ آن است. در جنگ بین دلایل دو طرف مرجع رسیدگی کننده نهایتاً به به طرف کسی گرایش می یابد که توان اثباتی و قدرت رهبری دلیل وی در دلالت عقل و اندیشه به سمت واقع قوی تر باشد. آنجا که دلایل دو طرف متوازن باشند بنا به قاعده اذا تعارضا تساقطا» هر دو دلیل از اثر قانونی و حمایت قضایی ساقط شده و این مدعی است که باید دلیل جدید رو کند و الا دعوایش بنا به اصل برائت مردود خواهد شد. این نتیجه اداره قضایی دلیل توسط دادرس است. هدف دلیل این نیست که دادگاه را به واقع مطلق برساند، بلکه کافی است که اعتقادی به وصول به حقیقت را در دادرس ایجاد کند. به بیان دیگر اعتبار دلیل مطلق نیست. نسبی است و به اثری بستگی دارد که در وجدان دادرس می کند. اهمیت دلیل و قدرت راهبری آن نزد دادرس خواهان را به تکاپو می اندازد تا برای ایجاد حفظ و تدارک دلیل مثبت ادعا یا ضامن نتایج حاصل از یک رابطه یا واقعه حقوقی، همت گمارد. در این راه گاه پیش از وقوع اختلاف و طرح دعوا، دلیل مرتبط با کاتوزیان. دکتر ناصر اثبات و دلیل اثبات. جلد اول. صص ۲۰ و ۲۱. یک طرف با امضا و تایید به طرف دیگر (مدعی) تسلیم می نماید که در واقع دلایل از پیش تدارک دیده شده یا دلایل تمهید شده نام می گیرد. و گاه دلیل از قبل ایجاد نشده بلکه موضوع دعوا واقعه ای بوده که به ناگاه پیش آمده و برای اثبات آن مدعی در پی تحصیل دلیل است. مانند تخریب مال مدعی که مبتنی بر یک رابطه حقوقی قراردادی نیست و برای اثبات وقوع آن و میزان خسارت وارده؛ زیان دیده ناگزیر است در صدد تدارک دلیل برآید. دلایل در این موقعیت که فکر ایجاد آن متعاقب حادثه بوده و مستند به یک واقعه ایجاد شده است، دلایل عارضی است. در سوی مقابل خوانده هم که طرح دعوا از سوی دیگری را محتمل می بیند و به منظور مبارزه ای برابر یا محکم با او اندیشه حفظ یا ایجاد دلیلی در اثبات دفاع خود را دارد می تواند قبل از ورود در دعوا در پی صیانت از دلایل خود باشد. از طرفی اداره جریان دادرسی و زمینه سازی برای دادرسی عادلانه و حصول نتیجه منطبق با واقع ایجاب میکند؛ دادرس عنصری منفعل در برابر اطراف دعوا نبوده و نقشی مؤثر در اداره دلایل ایفا کند.