قاعده احترام عمل مسلمان: مفاد قاعده

مقصود از احترام مال مسلمان، عدم جواز تصرف در آن بدون رضایت مالک یا ایجاد مزاحمت برای وی در راستای استفاده از مالش و یا گرفتن مال او با قهر و غلبه و مانند آن م. ب.. در مفاد قاعده دو بحث مطرح است: نخست آنکه آیا مفاد قاعدۀ احترام تنها حکم تکلیفی ؛ به معنای حرام بودن تصرف در مال مسلمان بدون رضایت او م. ب. و ناظر به حکم وضعی نیست یا علاوه بر بیان حکم تکلیفی بر حکم وضعی؛ یعنی مسئول و ضامن بودن نیز دلالت دارد؟ مسئله محل اختلاف است. بحث دوم، شمول قاعدۀ احترام نسبت به کار مسلمان است؛ بدین‌معنا که آیا عنوان مال مسلمان در قاعده، عمل مسلمان را نیز دربر می‌گیرد یا نه‌؟ برخی آن‌را شامل عمل ندانسته‌اند؛ لیکن بسیاری دانسته‌اند؛ زیرا عمل نیز مصداق مال به شمار می‌رود. مقصود از احترام عمل مسلمان، عدم جواز به کار گرفتن وی از روی اجبار و قهر و غلبه است و در صورت به کار گرفتن وی، اجرت عمل او باید پرداخت شود. بحث نخست (بیان حکم تکلیفی یا علاوه بر آن، بیان حکم وضعی) در عمل مسلمان نیز جاری است. منبع: بلغة الفقیه، ج۱، ص۷۹ · القواعد الفقهیه، ج۲، ص۲۱۸ · بحوث فی الفقه (الاجارة)، ص۹۶ · مائة قاعدة فقهیه، ص۲۴ · فقه الشیعه (الاجارة)، ص۸۵۹