قاعده احسان (مقاله‌دوم): موضوع حکم در قاعده

آیا موضوع حکم در قاعده، احسان واقعی است یا قصد احسان و اعتقاد فاعل نیز کفایت می‌کند؛ هرچند در واقع احسانی نباشد و یا هر دو لازم است؛ یعنی هم عمل باید در واقع احسان باشد و هم اقدام کننده آن را به قصد احسان انجام داده باشد؟ برخی تحقق احسان را دایر مدار واقع دانسته و گفته‌اند: همین‌اندازه که فعل بر حسب عادت بازدارنده از ضرر یا جلب کنندۀ منفعت باشد، احسان تحقق می‌یابد؛ چه فاعل قصد احسان کرده باشد یا نکرده باشد؛ زیرا مراد از عناوین و مفاهیمی که موضوع حکم شرعی قرار گرفته‌اند، واقع و معنای حقیقی آنها است؛ مگر آنکه متفاهم عرفی معنایی دیگر باشد. جمعی تحقق احسان را دایر مدار واقع و قصد فاعل؛ چنان‌که بدون واقع نیز تحقق نمی‌یابد. بنابراین، در تحقق احسان دو عنصر قصد و واقعی بودن لازم است. منبع: القواعد الفقهیه، ج۴، ص۱۲ · العناوین، ج۲، ص۴۷۸