قاعده استیمان — قاعده ضمان ید است چرا که به

قاعده ضمان ید است چرا که به موجب مفاد قاعده ضمان ید، اصل این است که هر کس مال دیگری را تصرف کند، ضامن آن است و در قبال مالک مسئولیت دارد و در صورت تلف و نقص باید از عهده خسارت برآید و چنانچه مالک منافع زمان تصرف را مطالبه کند، متصرف ضامن پرداخت است. بر این اصل استثنائاتی وارد شده است که به طور کلی در فقه تحت عنوان قاعده «استیمان» مطرح می گردند. این گونه استیلا را «ید امانی» می نامند. مفاد اجمالی قاعده این است که چنانچه شخصی بر مال دیگری - با شرایط خاصی که بعد خواهیم گفت - استیلا یابد مادام که تعدی یا تفریط نکند، ضامن نیست. منظور از عدم ضمان در این جا آن است که اگر مال مورد تصرف تلف شود، مثل و یا قیمت از شخص امین قابل مطالبه نیست. البته مراد از تلف تلفی است که بدون تعدی و تفریط انجام گیرد گیرد و چنانچه با تعدی و تفریط باشد، از مصادیق این قاعده خارج و داخل در دایره قاعده اتلاف و یا تسبیب خواهد بود. این قاعده در متون فقهی چنین آمده است: امین ضامن نیست، مگر با تعدی و تفریط معنای مگر در این جا آن است که در فرض تعدی و تفریط، ید امین از امانی بودن خارج و ضمانی می شود و طبعاً تلف و نقصی که تحت ید ضمانی محقق میگردد ید امانی انواع مختلف دارد که عبارتند از: ید محسن ید مستأجر، ید مستعیر، ید مستودع و به طور کلی ید تمام متصرفانی که از ناحیه مالک و یا شرع در اموال غیر اجازه تصرف دارند، از مصادیق ید امانی و مشمول قاعده استیمان است.