دکترین
قاعده استیمان (قواعد فقه): تعریف قاعده استیمان
قاعده استیمان در حقیقت استثنایى بر قاعده ضمان ید است، چرا که به موجب مفاد قاعده ضمان ید، اصل این است که هر کس مال دیگرى را تصرف کند، ضامن آن است و در قبال مالک مسئولیت دارد و در صورت تلف و نقص باید از عهده خسارت برآید و چنانچه مالک، منافع زمان تصرف را مطالبه کند، متصرف ضامن پرداخت است. بر این اصل، استثنائاتى وارد شده است که به طور کلى در فقه تحت عنوان قاعده استیمان مطرح مىگردند. این گونه استیلا را «ید امانى» مىنامند.
مفاد اجمالى قاعده این است که چنانچه شخصى بر مال دیگرى- با شرایط خاصى که بعد خواهیم گفت- استیلا یابد مادام که تعدى یا تفریط نکند، ضامن نیست. منظور از عدم ضمان در اینجا آن است که اگر مال مورد تصرف، تلف شود، مثل و یا قیمت از شخص امین قابل مطالبه نیست. البته مراد از تلف، تلفى است که بدون تعدى و تفریط انجام گیرد و چنانچه با تعدى و تفریط باشد، از مصادیق این قاعده خارج و داخل در دایره قاعده اتلاف و یا تسبیب خواهد بود. این قاعده در متون فقهى چنین آمده است: «امین ضامن نیست، مگر با تعدى و تفریط».
ید امانى انواع مختلف دارد که عبارتند از: ید محسن ، ید مستأجر ، ید مستعیر ، ید مستودع ، و به طور کلى ید تمام متصرفانى که از ناحیه مالک و یا شرع در اموال غیر، اجازه تصرف دارند، از مصادیق ید امانى و مشمول قاعده استیمان است.
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
