قاعده استیمان (قواعد فقه): ماهیت حقوقی ید امانی

مراد از ید امانی چیست؟ • آیا هر گونه تصرف ماذون از مصادیق ید امانی است؟ مسلّما چنین نیست، چرا که در بسیاری از موارد مانند: ماخوذ بالسوم متصرف با اذن مالک در مال تصرف کرده، در حالی که در فرض تلف، مسئول و ضامن است. ۳. ۱ - تعریف ید امانی در تعریف دقیق ید امانی می‌توان گفت: هرگاه مال توسط مالک ی. ق. م. قانونی و شرعی او به دیگری تحویل و اجازه وضع ید به او داده شود، بدون آن که برای آن عوضی ملحوظ گردد، ید گیرنده، ید امانی محسوب می‌شود و او در فرض تلف بدون تعدی و تفریط، ضامن نخواهد بود. ۳. ۲ - عناصر ید امانی به عبارت دیگر، دو عنصر در ید امانی ملحوظ است: ۱. یکی وجود اذن مالک و ی. ق. م. قانونی وی ۲. دیگری منظور نشدن عوض آنچه از قاعده ضمان ید خارج می‌گردد همین مورد محدود، یعنی اجتماع دو عنصر است و با فقدان هر یک از این دو عنصر، ید متصرف مشمول ید امانی نخواهد بود و در قلمرو قاعده ضمان ید قرار خواهد گرفت. ۳. ۳ - دیدگاه فقها نیاز به دو عنصر فوق (اذن و مجانی بودن) درکلمات فقها به کرّات آمده است. چرا که اجرت در قبال منفعت بوده نه خود عین و معنای امانت چیزی جز این نیست (اذن و مجانی بودن): فهو طبعا امین من قبل المالک ایمجاز فی ابقاء المال عنده مجانا؛ اذ الاجرة انما هی بازاء المنفعة لا ذات العین ولا تعنی بالامانه الّا هذا منبع: مستند العروة الوثقی، کتاب الاجاره ص۲۲۳