قاعده استیمان (قواعد فقه): مستندات قاعده

قبل از هر چیز ذکر این نکته لازم است که چنانچه مفاد قاعده ضمان ید را به ید عدوانی و یا ید غیر ماذون محدود بدانیم، برای قاعده استیمان چندان مستند فقهی ضرورت نخواهد داشت، چرا که دیگر دلیلی بر وجود ضمان در مورد شخص امین غیر متعدی و یا مفرط، نمی‌ماند، ولی ب. ت. ب. برداشت ما از قاعده ضمان ید، مبنی بر عموم و شمول مفاد قاعده مزبور، قاعده استیمان، نقش استثنا بر آن قاعده را ایفا می‌کند و نیاز به دلیل و مستندات فقهی دارد. ۲. ۱ - روایات روایات مستند قاعده استیمان در آثار فقها دو دسته‌اند. • دسته اول روایات کلی • دسته دیگر روایات مربوط به موارد خاص. نمونه‌ای از روایات دسته اول به شرح زیر است: ۱. از علی (علیه‌السّلام) نقل شده است: «لیس علی المؤتمن ضمان» (بر شخص امین ضمان نیست). ۲. ابان بن عثمان از حضرت باقر (علیه‌السّلام) پرسیده آیا اگر مال در دست کسی که با آن کار می‌کند تلف شود، ضامن است و امام (علیه‌السّلام) فرموده‌اند: «لیس علیه غرم بعد ان یکون الرجل امینا» (ب. ت. ب. این که آن شخص امین بوده بر او پرداخت خسارت لازم نمی‌آید). ۳. حدیث نبوی : «لیس علی الامین الا الیمین» (بر شخص امین جز سوگند چیزی نیست). منبع: کافی، ج۵، ص۲۸۴- ۲۳۸ (باب ضمان عاریه و ودیعه) · کافی، ج۵، ص۲۸۴- ۲۳۸ (باب ضمان عاریه وودیعه) · توبه/سوره۹، آیه۹۱ · قواعد فقه مدنی ۲، ص۲۶۴ به بعد (قاعده احسان)