قاعده اقتضاء النهی الفساد: دیدگاه‌ها در مسئله

در این مسئله چند دیدگاه وجود دارد. ۲. ۱ - نهی از عبادت مقصود از عبادت، عملی است که صحّت آن مشروط به قصد قربت م. ب.. نهی در عبادت یا به داعی منع از آن به جهت مبغوض بودن آن است و یا به داعی‌ای دیگر، همچون ارشاد به مانع بودن چیزی در عبادت، مانند نهی از پوشیدن لباس تهیه شده از پوست مردار در نماز. مفاد نهی از نوع دوم شرط بودن عدم متعلق نهی در عبادت است؛ بدین‌معنا که در مثال یاد شده از شرایط لباس نمازگزار این است که از پوست مردار نباشد. بدون شک، این چنین نهی‌ای بر فساد عبادت فاقد شرط دلالت دارد؛ لیکن فساد آن، نه بدین‌جهت است که مورد نهی قرار گرفته، بلکه از این‌رو است که فاقد شرط است. از این‌رو، این قسم از نهی محل گفت‌وگو و بحث نیست. نهی‌ای که موضوع بحث در قاعدۀ یاد شده است، گونۀ نخست نهی است که آیا مقتضی فساد است یا نه‌؟ این قسم نهی یا به خود عبادت تعلق می‌گیرد، مانند نهی از نماز خواندن حائض یا روزه گرفتن در روز عید فطر و قربان ، یا به جزء آن، مانند نهی از خواندن سوره سجده‌دار در نماز، یا به شرط آن و یا شرط جزء آن، مانند نهی از نماز گزاردن در لباس و مکان غصبی، یا به وصف ملازم آن و یا ملازم جزء آن، مانند نهی از بلند خواندن قرائت در نمازهای اخفاتی و آهسته خواندن آن در نمازهای جهری. در همۀ این موارد، نهی مقتضی فساد است؛ زیرا تقرب جستن به خدا به عملی که موجب دوری از او می‌شود، ممکن نیست. ۲. ۲ - نهی از معامله نهی از معامله نیز همچون نهی از عبادت دو گونه است. چنانچه صدور نهی به داعی مانع بودن چیزی در معامله باشد، حکم آن حکم نهی از عبادت است؛ اما اگر صدور نهی به داعی منع از معامله به جهت مبغوض بودن آن باشد، دو صورت متصور است: نخست، نهی از سبب (انشای معامله) مانند نهی از خرید و فروش هنگام ندا برای نماز جمعه . در این فرض بنابر معروف میان اصولیان، نهی دلالت بر فساد معامله نمی‌کند. دوم، نهی از مسبب، همچون تملیک و تملّک - که با انشای بیع حاصل می‌شود - مانند نهی از بیع برده فراری یا قرآن کریم . جمعی چنین نهی‌ای را مقتضی فساد دانسته‌اند. منبع: اصول الفقه، ج۱، ص۳۱۰ · الوافیة فی اصول الفقه، ص۱۰۰-۱۰۲ · الوافیة فی اصول الفقه، ص۱۰۳