قاعده التعزیر دون الحد (قواعد فقه)

قاعده التعزیر دون الحد ، از قواعد فقهیّه بیان می‌کند که مجازات تعزیری باید همواره از حدّ شرعیِ مقرّر، کمتر باشد. تعزیر در لغت به معنای منع ، سرزنش و تادیب است و ریشه آن از بازداشتن مجرم از تکرار جرم نشأت می‌گیرد. در فقه ، تعزیر کیفر نامعیّن در برابر حدّ است که برای جرایم بدون مجازات معیّن شرعی وضع شده است. روایات تعزیر را گاه به صورت تازیانه ، گاه حبس ، تبعید یا جریمه مالی بیان کرده‌اند. بسیاری از فقها تعزیر را تازیانهٔ کمتر از حدّ دانسته‌اند، ولی برخی آن را شامل مجازات‌های دیگر نیز می‌دانند. ادلهٔ انحصار تعزیر به تازیانه، بر ظهور لفظی، استصحاب و قاعده اشتغال استوار است. نقد انحصار نشان می‌دهد که تعزیر به معنای تادیب مطلق است و به تازیانه منحصر نمی‌شود. اهداف بازدارندگی، تناسب جرم و انعطاف در برابر جرایم متغیر، اختیار حاکم را برای انتخاب مجازات توجیه می‌کند.