قاعده دَرء (مقاله‌دوم): مفاد

مفاد قاعده به اجمال آن است که در مواردی که وقوع جرم یا انتساب آن به متهم و یا مسئولیت و استحقاق کیفر وی به جهتی مشکوک و مردد باشد، جرم و مجازات منتفی خواهد بود. برای روشن شدن کامل مفاد قاعده، لازم است مقصود از دو کلمۀ به‌کار رفته در قاعده، یعنی «حدود» و «شبهه» تبیین گردد. آیا عنوان حدود شامل قصاص نیز می‌شود و قصاص نیز در موارد شبهه ساقط است یا نه‌؟ برخی آن را به قصاص نیز تعمیم داده‌اند، لیکن برخی گفته‌اند: در قاعدۀ درء بنابر تخفیف و نادیده گرفتن است، بر خلاف قصاص که بنابر تحقیق و تفحص می‌باشد، از این‌رو، قاعدۀ درء در قصاص جریان نمی‌یابد. شبهه در لغت به معنای اشتباه و التباس آمده است، لیکن در مقصود از شبهه در قاعدۀ درء اختلاف است که آیا عدم علم به حرمت و ممنوعیت عمل یا ترک آن است که شک و احتمال را نیز دربر می‌گیرد، یا مقصود، قطع به حلال بودن و اباحۀ آنچه در واقع حرام است، م. ب. و یا مراد، ظن و گمان به حلال بودن عمل یا ترک آن است‌؟ منبع: قواعد فقه، ج۴، ص۴۳ · ریاض المسائل، ج۱۳، ص۶۴۰ · ج۸، ص۵۳۰ · ج۱۳، ص۲۹۸ · ج۱۴، ص۳۲۹