قاعده لا ضرر (قواعد فقه)

ضرر به معنای نقصان در مال ، آبرو یا جان است و در تفاسیر مختلف، معانی متعددی دارد. فقها بر اساس این قاعده، در موارد ضرر و ضرار، مصالح فرد و جامعه را مطرح می‌کنند. واژه‌های «ضرر» و «ضرار» در منابع اسلامی به ترتیب به معنای کلیت زیان و سوء استفاده از حق شرعی به کار رفته‌اند. قاعده «لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام» بیانگر این است که ضرر در اسلام مشروعیت ندارد، هم در مرحله قانون‌گذاری و هم در مرحله اجرا. این قاعده هم ضرر شخصی و هم ضرر نوعی را شامل می‌شود و احکام شرعی ( تکلیفی و وضعی ) بر مبنای نفی ضرر عمومی وضع شده‌اند. علاوه بر این، بنای عقلا نیز با این قاعده همسو است و شرع مقدس آن را رد نکرده است. بنابراین، قاعده لا ضرر هم به عنوان دلیل ثانوی برای محدود کردن ادله اولیه و هم به عنوان خط‌مشی کلی در تشریع احکام عمل می‌کند.