قاعده وِزر: موارد تطبیق

مواردی در فقه به این قاعده تطبیق داده شده است. ۲. ۱ - جهاد چنانچه باغیان اسیران جبهۀ حق را بکشند، برای آنان مقابله به مثل، یعنی کشتن اسیران اهل بغی ، در صورت نماندن هستۀ مرکزی برای آنان، جایز نیست. به مفاد قاعده، یعنی آیۀ شریفۀ یاد شده بر آن استناد شده است. ۲. ۲ - حج برده‌ای که با اذن مولا به حج رفته، در صورت ارتکاب یکی از محرّماتِ موجب ثبوتِ قربانی به عنوان کفاره ، بنابر قولی، با استناد به آیۀ شریفۀ فوق، کفاره بر خود او واجب می‌شود، نه بر مولایش. ۲. ۳ - ودیعه اگر مالی نزد برده‌ای به امانت گذاشته شود و او آن را تلف کند، به قول بسیاری، ضمان بر ذمّۀ برده تعلق می‌گیرد، و پس از آزادی باید آن را جبران کند. بر این حکم به قاعدۀ وزر استناد کرده‌اند. بر اساس این قاعده، کسب برده متعلق ضمان نیست، زیرا خسارت، مطابق قاعده متوجه برده است، نه مولای او. اگر غیر مستودَع (کسی که مال نزد او به امانت گذاشته شده) مال امانتی را با مالی دیگر مخلوط کند، به گونه‌ای که قابل بازشناسی نباشد، به دلیل قاعدۀ یاد شده، مخلوط کننده ضامن است نه مستودَع. ۲. ۴ - ارث اگر فرزندی پدر خود را بکشد، فرزند قاتل از جدش (مقتول) ارث می‌برد، به شرط آنکه مقتول فرزند صلبی دیگری نداشته باشد. به دلیل قاعده وزر، جنایت پدر مانع ارث بردن فرزند او نمی‌شود. ۲. ۵ - شهادات چنانچه یکی از شهود از ادای شهادت منصرف شود، بر اساس قاعده وزر، ضمان تنها متوجه او خواهد بود، نه دیگر شهود. ۲. ۶ - حدود و تعزیرات اگر ذمی‌ای از روی عمد مسلمانی را بکشد، قاتل و اموالش را به اولیای مقتول تحویل می‌دهند و آنان - بنابر قول مشهور - میان کشتن او و به بردگی گرفتنش مختاراند. آیا فرزندان نابالغ او نیز به بردگی گرفته می‌شوند؟ جمعی با استناد به قاعدۀ وزر، حکم به عدم جواز آن کرده‌اند. ۲. ۷ - قصاص چنانچه زن حامله محکوم به اعدام شود، به دلیل قاعدۀ یاد شده، باید تا زمان وضع حمل صبر کنند. پس از وضع حمل نیز در صورت پیدا نشدن دایه‌ای برای شیر دادن به کودک او، باید تا زمان پیدا شدن دایه ، قصاص به تاخیر افتد. اگر قاتل قبل از اجرای قصاص بمیرد، به دلیل قاعدۀ وزر، موضوع قصاص منتفی می‌شود و از ورثه، کسی به جای او قصاص نمی‌شود. ۲. ۸ - دیات ضمان جنایاتی که برده مرتکب می‌شود، به دلیل قاعدۀ وزر متوجه خود او است، نه مولایش، همچنین ضمان جنایاتی که انسان بالغ مرتکب می‌شود، بر عهدۀ خود او است، نه عاقله او، جز در جنایت خطایی محض. منبع: ج۱۵، ص۲۰۱ · جواهر الکلام، ج۱۷، ص۲۴۴-۲۴۵ · ج۲، ص۱۸۳ · مفتاح الکرامة، ج۱۳، ص۱۵ · مفتاح الکرامة، ج۱۷، ص۲۳۶ · ج۱۳، ص۴۰ · جواهر الکلام، ج۴۱، ص۲۴۹ · جواهر الکلام، ج۴۲، ص۱۵۸ · ج۴، ص۳۲۰ · القصاص علی ضوء القرآن و السنة، ج۱، ص۱۰۵ · جواهر الکلام، ج۴۳، ص۴۲۸-۴۲۹