قبر: احساس انسان در قبر

دنیای بعد از مرگ ، دنیای ناشناخته ای است؛ زیرا آنانی که به این سفر رفته اند، به طور عادی مجال بازگشت و یا ارائه آن چه دیده اند را ندارند. بر این اساس، اصلی ترین راه شناخت ما از مرگ و بعد از آن، گفتار خداوند و یا پیشوایانی است که به درستی سخن آنان اعتماد داریم. پیامبر اکرم (ص)، در مورد وضعیت انسان بعد از مرگ و جای گرفتن در قبر می فرماید: قبر یا باغی از باغ های بهشت است و یا گودالی از گودال های جهنم. مشابه چنین روایتی، از امامان معصوم (ع) نیز نقل شده است. بر اساس روایات ، دو فرشته ای که برای پرسش و پاسخ، به مردۀ خوابیده در قبر مراجعه می کنند، از جلوه های متفاوتی برخوردارند. اگر آن مرده، فرد نیکی باشد، فرشتگان ، “ بشیر ” و “ مبشر ” نامیده می شوند. که مفهوم بشارت در نام آنان نهفته است، اما اگر شخص ساکن در قبر، فرد ستمکار و گنه کاری باشد، نامشان “ نکیر ” و “ منکر ” است که ناشناسی و رمزآلود بودن را می توان از نامشان برداشت کرد. این جا است که در دعا می خوانیم: “َادْرَأْ عَنِّی مُنْکَراً وَ نَکِیراً وَ أَرِ عَیْنِی مُبَشِّراً وَ بَشِیرا”؛ خدایا! نکیر و منکر را از من دور کرده و به جای آن دو، بشیر و مبشر را به من بنمایان! یقیناً رفتار و کردار انسان ها در دنیا است که مشخص کنندۀ وضعیت او در قبر خواهد بود. احساس او نیز تابع جایگاهی است که برای او در نظر گرفته شده است و طبیعی است افرادی که در باغ بهشتی قرار گرفته و از جانب فرشته بشارت ، مورد استقبال قرار می گیرند، در مقایسه با افرادی که در گودال های جهنم گرفتار آمده و با فرشتگانی که یاد آور عذابند، رو برو می شوند، از احساسات یکسانی برخوردار نباشند. همان طور که گفته شد وضعیت انسان در قبر، تابع رفتارهای او در دنیا است که با مرگ خاتمه یافته است و بر این اساس، او توانایی تغییر وضعیت خود را ندارد مگر آن که در دنیا یادگارهای نیکی برجای گذاشته که اثر آن تا بعد از مرگ او نیز ادامه پیدا کند که در این فرض، می توان امید به بهبود وضعیتش در قبر داشت. پیامبر اکرم (ص) در این زمینه می فرماید: هنگامی که فرد با ایمانی از دنیا می رود، دست او جز از سه چیز کوتاه می شود: ۱. صدقه جاریه ، یعنی هر چیزی که آثار نیک آن در طول زمان ادامه داشته باشد؛ مانند ساختن مسجد ، بیمارستان، مدرسه. ۲.دانشی که حتی بعد از مرگ او، سودش به دیگران برسد. ۳. فرزند نیکوکاری که (یادگاری از تربیت صحیح او بوده و)برایش دعا کند. آری! روایت دیگری از پیامبر (ص) ایشان می فرماید: عیسی مسیح (ع)، روزی از کنار قبری گذر نمود که ساکن آن در حال عذاب بود. سپس بعد از گذشت یک سال، دوباره مسیرش به همان قبر برخورد کرده و مشاهده نمود که دیگر عذابی در کار نیست. او دلیل چنین تغییری را از خداوند جویا شده و از طرف پروردگار به او وحی آمد که ای روح خدا! منبع: بحار الانوار، ج۶، ص۲۷۵ · بحار الانوار، ج۶، ص۲۱۴ · بحار الانوار، ج۵۶، ص۲۳۴ · بحار الانوار، ج۹۵، ص۳۹۲ · بحار الانوار، ج۲، ص۲۲ · بحار الانوار، ج۶، ص۲۲۰، حدیث ۱۵