قرائات از دیدگاه روایات: تایید ائمة معصومین

در ذیل این عنوان نیز از دو جهت بحث خواهیم کرد. حکومت بنی امیه بعد از خسارات بی شماری که به پیکر اسلام وارد ساخت که تا کنون نیز اثرات سوء آن مشهود است، می‌رفت تا سستی و سقوط خود را شاهد باشد و درعوض، سلسله ب نی عباس در حال به دست گرفتن حکومت و قدرت بودند. از آنجا که دو طایفه مذکور در فکر تصرف حکومت بودند به مسائل اجتماعی مسلمین توجه چندانی نداشتند، در همین زمان بود که تدوین احادیث آغاز گشت. و تحقیقا در همین دوران بوده که « علم قرائت » بسیار مطرح بلکه مسئله روز بوده است. و چون امام صادق (علیه‌السّلام) می‌توانستند به راحتی مسائل دینی و مشکلات مردم را رسیدگی کنند ـ بخاطر عدم وجود مزاحم یا کم بودن مزاحمت از سوی حکومت وقت که درگیر کسب قدرت بود ـ و اصلا فقه را در همین زمان به متعلمین آموزش داده‌اند، لذا مذهب شیعه به آن عزیز منسوب گشته و علم فقه نیز « جعفری » نام گرفته است. مقصود اینکه حتما در مورد قراءات مختلف و صحت یا عدم صحت آنها به امام صادق (علیه‌السّلام) رجوع کرده‌اند و امام (علیه‌السّلام) نیز یقینا جواب فرموده‌اند که جواب آن عزیز را مطرح خواهیم کرد. الف. یعنی: «از جانب خدا به من گفته شد که خداوند می‌فرماید: قرآن را به حرف واحد قرائت کن، پس من گفتم‌ای پروردگار من! بر امت من توسعه بده (و آنان را در تنگنا قرار مده) که آنگاه گفت: خداوند تو را امر می‌کند که قرآن را بر هفت حرف بخوان». ب. یعنی: « قرآن بر هفت قسم نازل شده هر یک از آنها کافی و شافی است و آنها عبارتند از: امر و زجر و ترغیب و ترهیب و جدل و مثل و قصص ». ج. یعنی: «تفسیر قرآن به هفت وجه ممکن است که برخی از آن وجوه شناخته شده و برخی شناخته نشده است و امامان آن را می‌دانند». د. ثم قال: هذا عطاؤنا فامنن او امسک بغیر حساب». ا همین مضمون و با کمی تغییر در عبارت یعنی: « قرآن با هفت حرف نازل شده و کمترین حقی که برای امام است اینکه بر هفت وجه فتوا بدهد و این هدیه خداست و ما می‌توانیم آن را به مردم ببخشیم و یا نبخشیم و امساک کنیم». پس چه با سکوتی که دال بر رضاست و چه بیانا ـ که هر دو وجه وارد شده ـ تایید فرموده‌اند. اگرچه در این احادیث مستقیما به قراءات سبعه اشاره نفرموده‌اند ولی با این بیان، چه بسا خواسته‌اند رضای خودشان را نسبت به قراءات ابراز نمایند و صحه بگذارند. فرمود: «نه، دروغ می‌گویند»، تا اینکه می‌فرماید: «قرآن با یک حرف و از طرف فردی یکتا نازل شده است». در این قسم، احادیثی را که آوردیم اگر چه مستقیما قراءات سبع را قصد نکرده بودند اما با اندکی دقت می‌توان منظور امام (علیه‌السّلام) را دریافت. اینک در قسم دو، احادیثی را می‌آوریم که امام (علیه‌السّلام) مستقیما به قراءات سبعه اشاره می‌نماید. حال در مقابل سؤال، دو گونه می‌شود صحه گذاشت: یا با سکوت و یا با نطق. و نیز در جای دیگر به همین مناسبت فرموده است: «اقرء کما یقرء الناس». و در جای دیگر: «اقرؤا کما تعلمتم». منبع: مترجم: سید حسن میرجلیلی، ص۱۳۷ · ابواب السبعه، ج۲، ص۳۵۸، شماره ۴۴ · التمهید فی علوم القرآن، ج۲، ص۹۵، به نقل از رسالة النعمانی فی صنوف آی القرآن · بحار الانوار، ج۹۲، ص۸۳ · الکافی، ج۲، باب النوادر. ص۶۳۰ · مصباح الفقیه، کتاب الصلوة، ص۲۷۴ · کتاب الصلوة، ج۴، ص۸۲۱ · الکافی، ج۲، ص۶۳۳ · الکافی، ج۲، ص۶۱۹ · فصل الخطاب فی اثبات عدم تحریف کتاب رب الارباب، تالیف آیت‌الله حسن زاده آملی