قرائت‌های مختلف از دین: معرفی اجمالی

مراد از دین ـ در این نوشتار - متون مقدس دینی است و منظور از قرائت‌های مختلف از دین، برداشت‌های متفاوت از متون دینی مانند قرآن و سنّت در اسلام ، عهدین در مسیحیت ، عهد عتیق و تلمود در یهود ، اوپانیشادها در هندو ، اوستا در زردشت و.... البتّه باید توجه داشت که مراد از متن دینی تنها متن نوشتاری نیست؛ گفتار و سیره‌ی عملی پیشوایان دین نیز از متون دینی شمرده می‌شود. با این مطلب روشن می‌شود که پلورالیسم دینی ناظر به کثرت ادیان است؛ ولی قرائت‌های مختلف از دین، به کثرت برداشت‌ها از دین واحد نظر دارد و هم‌چنین این بحث، هیچ ارتباطی با مسئله قراء سبعه در علوم قرآن ندارد. فرهنگ جوامع اسلامی، فرهنگ دینی و دین آن‌ها نیز برگرفته از متون دینی است؛ بر این اساس، فرهنگ مسلمانان ، متن محور است و متون دینی آن‌ها نقش مهمّی در شکل‌دهی و محتوا‌دهی فرهنگ اسلامی دارد؛ بر این اساس هرگونه نظریه‌پردازی در زمینه‌ی فرآیند تفسیر متون دینی، در فرهنگ جامعه تاثیر مستقیمی دارد. گرایش‌های متفاوت در هرمنوتیک و نقد ادبی و نیز مناهج تفسیر در علوم قرآن، در فهم متون تاثیر جدی دارند. مسئله‌ی امکان قرائت‌های مختلف از دین نیز از دستاورد روی‌کردهای جدید در هرمنوتیک نوین است که از سوی‌ هایدگر، گادامر، دریدا و پل ریکور مطرح گردیده است. اختلاف برداشت‌ها و فهم‌ها از متون دینی به ویژه از سوی عالمان دینی، متکلّمان، حکما، محدثان، فقها و مفسّران واقعیت انکارناپذیر و پدیده‌ای آشکار است و این تعدد فهم‌ها تنها در متون دینی نمایان نیست؛ در متون ادبی نیز برداشت‌های متفاوتی از ادیبان و شاعران و نثرگویان ظاهر می‌گردد. وجود دو نحله‌ی مخطئه و مصوبه در میان علمای اصول فقه شیعه و اهل سنّت نیز گویای ادعای پیشین است.