قَسامه: چگونگی قسامه

در سوگند، قاتل و مقتول باید به طور مشخص ذکر شوند و نیز نوع قتل از جهت عمدی یا خطایی بودن و نیز به تنهایی اقدام به کشتن کرده یا با مشارکت دیگری باید ذکر شود. در صورت آشنایی با عربی، لازم است از نظر اِعراب قسم را صحیح ادا کند و در صورت آشنا نبودن به‌اندازه‌ای که روشنگر مقصود باشد، کفایت می‌کند. قاضی ابتدا مدّعی و نزدیکان وی را سوگند می‌دهد. در صورتی که تعداد آنان به‌اندازۀ عدد معتبر در قسامه باشد، هر کدام سوگند می‌خورد و اگر کمتر باشد، به قول مشهور، سوگند به‌اندازۀ عدد معتبر در قسامه تکرار می‌شود و چنانچه جز مدعی، کسی دیگر وجود نداشته باشد، وی به تنهایی باید به تعداد عدد معتبر سوگند یاد کند، و اگر مدّعی سوگند نخورد، قاضی می‌تواند منکر را به‌اندازۀ عدد معتبر در قسامه سوگند دهد، لیکن چنانچه برای منکر به تعداد عدد معتبر در قسامه از نزدیکان وی حاضر باشند، آنان سوگند می‌خورند و در صورت کمتر بودن، سوگند تا حدّ عدد معتبر تکرار می‌شود و اگر جز منکر کسی دیگر از بستگانش حاضر نباشند و او نیز از قسم خوردن خودداری کند، آیا به مجرد امتناع وی، علیه او حکم صادر می‌شود یا او می‌تواند قسم را به مدّعی بر گرداند و در صورت قسم خوردن مدّعی، علیه منکر حکم صادر می‌شود؟ مسئله محل اختلاف است. قول نخست به اشهر، بلکه همۀ متاخران نسبت داده شده است. بنابر قول دوم، یک بار سوگند خوردن مدّعی کافی است. برخی در کفایت تکرار سوگند در صورت کمتر بودن تعداد سوگند خورنده از عدد معتبر در قسامه، اشکال کرده‌اند. مسئله محل اختلاف م. ب.. اگر مدّعیٰ علیه متعدد باشد، آیا بر هر یک از آنان - در صورت امتناع مدّعی از قسم خوردن - در قتل عمدی پنجاه قسم لازم است یا در صورتی که مجموعاً پنجاه سوگند داده شوند، کفایت می‌کند؟ مسئله اختلافی است. سوگند باید مطابق با ادعای مدّعی باشد. بنابراین، اگر مدّعی ادعای قتل عمد کند و سوگند بر قتل خطایی صورت گیرد اثری ندارد. منبع: ج۷، ص۲۳۷-۲۳۸ · ج۱۵، ص۲۰۵-۲۰۷ · ج۱۵، ص۲۰۷ · جامع المدارک، ج۷، ص۲۵۸ · جواهر الکلام، ج۴۲، ص۲۴۸-۲۴۹ · جواهر الکلام، ج۴۲، ص۲۵۰ · تکملة منهاج الصالحین، ص۸۱