چنانچه مدّعیعلیه منکر ادعای مدعی باشد. مدعی باید بر ادعای خود بیّنه اقامه کند و در صورت نداشتن بیّنه، مدّعیعلیه با درخواست مدّعی، بر عدم صحّت ادعای وی قسم میخورد و دعوا کان لم یکن میگردد. و در صورت خودداری مدّعیعلیه از قسم و برگرداندن آن به مدّعی، با درخواست قاضی، مدّعی قسم میخورد و دعوایش تثبیت میگردد، و با خودداری وی نیز از قسم خوردن، دعوایش ساقط میشود. در صورت انکار دعوا توسط مدّعیعلیه، بر قاضی واجب است به مدّعی تفهیم کند که وظیفۀ او در این صورت، اقامۀ بیّنه است، مگر آنکه مدّعی از داشتن چنین حقی آگاه باشد که در این صورت نیازی به تفهیم قاضی نخواهد بود.
چنانکه در فرضی که مدّعی بیّنه نداشته باشد، قاضی باید به او اعلام کند که میتواند مدّعیعلیه را قسم بدهد. قسم دادن او تنها پس از در خواست مدّعی خواهد بود و بر قسم خوردن بدون درخواست وی اثری مترتب نمیشود. به قول مشهور، چنانچه مدّعی پس از سوگند دادن منکر، بیّنه بیاورد، به آن اعتنا نمیشود. چنانچه منکر نکول کند، بدین معنا که نه قسم بخورد و نه آن را به مدّعی برگرداند، قاضی به او میگوید: یکی از آن دو را اختیار کن و گرنه تو را ناکل به حساب میآورم.
از باب احتیاط این جمله را سه بار تکرار میکند. در صورت اصرار منکر بر نکول، به گفته برخی، قاضی اقدام به صدور حکم علیه او میکند و به گفتۀ برخی دیگر، قسم را به مدّعی بر میگرداند. اگر مدّعی بیّنه داشته باشد، آیا قاضی میتواند از او بخواهد بیّنۀ خویش را احضار کند یا چنین درخواستی جایز نیست؟ مسئله اختلافی است. با حضور بیّنه، قاضی - پس از درخواست مدّعی - از بیّنه سؤال میکند و با گواهی دادن شهود، در صورتی میتواند حکم صادر کند که مدّعی خواهان آن باشد؛ لیکن برخی گفتهاند: بدون درخواست مدّعی نیز میتواند اقدام به صدور حکم کند.
بعد از احراز عدالت گواهان، قاضی از طرف مقابل میپرسد: آیا دلیلی بر فسق و عدم عدالت شهود داری؟ اگر پاسخ مثبت باشد، به او برای ارائۀ دلیل مهلت میدهد. مدّعی با اقامه بیّنه قسم داده نمیشود، مگر در شهادت بر میّت . آیا شهادت بر کودک، دیوانه یا غایب نیز ملحق به شهادت بر میّت است - و مدّعی قسم داده میشود - یا نه؟ مسئله محل اختلاف است. قول نخست به مشهور نسبت داده شده است، لیکن در غایب ، قاضی مال او را - پس از اخذ کفیل و ضامن از مدّعی - به وی میدهد. اگر مدّعی بگوید: بیّنه دارد اما غایب است، حاکم او را میان صبر تا حضور بیّنه و قسم دادن مدّعیعلیه مخیّر میکند.
منبع: جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۷۱-۱۷۳ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۷۶-۱۸۰ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۶۹ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۷۰-۱۷۱ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۷۳ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۸۲-۱۸۹ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۹۱ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۹۲ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۹۲-۱۹۴ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۱۹۴ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۲۰۱-۲۰۳ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۲۰۴
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
