قضاوت در قرآن: انحصار داوری در قرآن

با این اشاره به قرآن باز می‌گردیم و مساله انحصار داوری را به داوری الله پی‌گیری می‌کنیم: ۹. ۱ - شاهد اول در آیه ۵۷ سوره انعام می‌خوانیم: «ان الحکم الا لله یقص الحق و هو خیر الفاصلین» داوری و فرمان تنها از آن خداست، او حق را از باطل جدا می‌کند و بهترین جدا کننده ( حق از باطل ) است. همین تعبیر «ان الحکم الا لله» بدون جمله ذیل آن در سوره یوسف آیه ۴۰ آمده است. البته آنچه در سوره یوسف آمده است ممکن است مفهوم گسترده‌تری داشته باشد که هم حکومت را شامل شود و هم قضاوت و داوری را، ولی آنچه در آیه بالا آمد به قرینه ذیل آن که اشاره به فصل خصومت‌ها و پایان دادن به نزاع‌ها دارد، بیشتر ناظر به مساله داوری است. ۹. ۲ - شاهد دوم در آیات ۴۴ و ۴۵ و ۴۷ از سوره مائده به ترتیب می‌خوانیم: «ومن لم یحکم بما انزل الله فاولئک هم الکافرون... فاولئک هم الظالمون... فاولئک هم الفاسقون» کسانی که به آنچه خدا نازل کرده است حکم نکنند کافرانند... ظالمانند... فاسقانند! کافرند به خاطر این که از خط توحید ( توحید حاکمیت ) خارج شده‌اند، ظالمند به خاطر این که به خود و به دیگران ستم می‌کنند، چرا که از مصالح قطعی احکام الهی محروم می‌مانند و به گرداب مفاسد احکام جاهلی فرو می‌غلطند، و فاسقند به خاطر این که از دایره اطاعت خارج شده‌اند، و می‌دانیم فسق همان خروج از خط اطاعت است. البته این آیات مفهوم وسیعی دارد که هم مساله فتوا در احکام الهی را شامل می‌شود، و هم مساله قضاوت و داوری، و هم مساله حاکمیت را که در هر سه بعد باید این امور، موافق و مطابق حکم خدا و ما انزل الله بوده باشد. (دقت کنید). ۹. ۳ - شاهد سوم در آیه ۶۰ سوره نساء ، قرآن مجید هر حکم غیر الهی را حکم طاغوت می‌شمرد، و رفتن به سراغ آن را پیروی از خط شیطان می‌داند، می‌فرماید: «ا لم تر الی الذین یزعمون انهم آمنوا بما انزل الیک و ما انزل من قبلک یریدون ان یتحاکموا الی الطاغوت و قد امروا ان یکفروا به و یرید الشیطان ان یضلهم ضلالا بعیدا» آیا ندیدی کسانی را که گمان می‌کنند به آنچه (از کتاب‌های آسمانی که) بر تو و بر پیشینیان نازل شده ایمان آورده‌اند، در حالی که می‌خواهند برای داوری نزد طاغوت و حکام باطل بروند؟! با این که به آنها دستور داده شده که به طاغوت کافر شوند، اما شیطان می‌خواهد آنها را گمراه و به بیراهه‌های دور دستی بیفکند! ۹. ۴ - شاهد جهارم قرآن احکام و داوری‌هایی را که از غیر مبداء الهی صادر می‌شود، حکم جاهلیت می‌شمرد و در برابر کسانی که خواهان احکام غیر الهی بودند (مانند گروهی از یهود که با یکدیگر منازعه داشتند و انتظار داشتند با مراجعه به پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) آن حضرت مطابق میل آنها حکم کند) می‌فرماید: «ا فحکم الجاهلیة یبغون و من احسن من الله حکما لقوم یوقنون» آیا آنها حکم جاهلیت را (از تو) می‌خواهند و چه کسی برای افراد با ایمان بهتر از خدا حکم می‌کند. ۹. ۵ - شاهد پنجم در جای دیگر به پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) یاد می‌دهد که بگوید: «ا فغیر حکم الله ابتغی حکما و هو الذی انزل الیکم الکتاب مفصلا» آیا غیر خدا را به داوری بطلبم، در حالی که اوست که این کتاب آسمانی را که همه چیز در آن است فرستاده است؟ ۹. ۶ - شاهد ششم در جایی دیگر با صراحت تمام دستور می‌دهد که همه اختلافات را با داوری خداوند حل کنند، می‌فرماید: «و ما اختلفتم فیه من شی ء فحکمه الی الله» در هر چیز اختلاف کنید داوریش با خداست. منبع: مجمع البیان، ج۳، ص۳۱۰ · مائده/سوره۵، آیه۵۰ · انعام/سوره۶، آیه۱۱۴ · شوری/سوره۴۲، آیه۱۰