قضیه شرطیه: دیدگاه علّامه حلّی

علّامه حلّی در تعریف قضیه و بیان اقسام آن می‌گوید: قضیه، قولی است مرکب که در آن حکم شده باشد به صدق جزء دوم بر همان چیزی که جزء اول بر آن صدق می‌کند (صورت اوّل)، یا به تبعیت و مصاحبت جزء دوم نسبت به جزء اول (صورت دوّم)، یا به معاندت و تباین جزء دوم با جزء اول (صورت سوّم)، و یا به سلبِ (اتحاد، تابعیت و تباینِ) جزء دوم از جزء اول (صورت چهارم). صورت اول را "قضیه حملیه"، و صورت دوم را " قضیه شرطیه متصله "، و صورت سوم را " قضیه شرطیه منفصله " می‌گویند. و صورت چهارم، سالبه سه صورت قبل است. قضیه شرطیه متصله را " قضیه وضعیه " هم می‌گویند، زیرا مشتمل بر وضع مقدّم است که وضع تالی را در پی دارد. مثال قضیه شرطیه متصله: "اگر خورشید طلوع کرده باشد روز موجود است". در این قضیه، به مصاحبت و تبعیت وجود روز نسبت به طلوع خورشید حکم شده است. مثال قضیه شرطیه منفصله: "عدد یا زوج است یا فرد". در این قضیه، به مباینت و تعاند جزء اوّل با جزء دوم حکم کرده‌ایم. منبع: الجوهر النضید، ص۴۰