قلمرو قاعده — همان طور که در تعریف قاعده احسان

همان طور که در تعریف قاعده احسان گفته شد که به موجب آن هرگاه کسی به انگیزه خدمت و نیکوکاری به دیگران، موجب ورود خسارت به آنان شود، اقدامش مسئولیت آور نیست، مشاهده می شود که هیچ گونه تفکیکی در رابطه با نوع خدمت و نیکوکاری فرد محسن صورت نگرفته است و در واقع هرگونه فعلی که با این اهداف همراه باشد، مشمول قاعده احسان و به تبع آن معافیت از مسئولیت ورود خسارت خواهد شد و مشمول هر دو مورد دفع ضرر و جلب منفعت می شود که آیا نیکوکاری در خصوص امور مالی و غیر مالی را با فرض جمع شدن شرایط دیگر می توان تحت عنوان قاعده احسان قرار داد. در خصوص امور مالی شکی در رابطه با تحت شمول قرار گرفتنش وجود ندارد؛ زیرا از ابتدای مطرح شدن قاعده احسان، مورد کاربردش در این خصوص بوده و فقها نیز تمام مثالهایی که در خصوص این قاعده زده اند با امور مالی مرتبط بوده است. اما در خصوص امور غیر مالی بیشتر نمونه ها زیر مجموعه مصادیق قاعده در موارد دفع ضرر قرار می گیرد؛ برای مثال هرگاه کسی ببیند لباس دیگری آتش گرفته و برای حفظ جان و دفع ضرر جانی از او، راهی جز پاره کردن لباسهای او نیست و چنین کند، ضامن قیمت لباس نخواهد بود؛ زیرا پاره کننده لباس، محسن است و در این عمل قصد دفع ضرر داشته است. دامنه قاعده احسان بسیار وسیع است و علاوه بر جان و سلامتی و فیزیک افراد، به ابعاد دیگر زندگی، از جمله مسائل مالی نظر دارد. این در حالی است که تمرکز قاعده یاری رسان نوع دوست بر پیشگیری از ورود خسارات جسمانی است. شاید یکی از بزرگ ترین انتقاداتی که به این نهاد حقوقی وارد است همین دامنه شمولی محدود است؛ زیرا اگر حسن نیست، عامل معاف کننده فرد از مسئولیت است، در رابطه با مسائل دیگر نیز باید این کارایی را داشته باشد.