قواعد المرام فی علم الکلام (کتاب): ساختار کتاب

این کتاب از ۸ قاعده تشکیل یافته که مولف تمام مباحث کلامی را ذیل این ۸ قاعده دسته‌بندی نموده. رکن اول به چهار مبحث می‌پردازد: بحث از تصور و تصدیق ، بحث از بدیهی، تصدیق جازم و غیر جازم و بحث از طرقی که ما را به تصدیق و تصور رهنمون می‌شوند. تقسیم حقائق به بسیط و مرکب، کیفیت معرفت بسائط، ترتیب در اقوال شارحه و شرائط تعریف. رکن چهارم در بیان طرقی است که ما را به تصدیق می‌رساند که از ۶ مبحث‌تشکیل یافته است. مباحثی همچون خبر و انواع آن، تعریف حجت و اقسام آن، تعریف قیاس ، دلیل و اماره و اینکه آیا دلیل لفظی مفید یقین است یا نه؟ ۳. ۲ - قاعده دوم مولف در این قاعده نیز به مباحث مقدماتی کلام پرداخته است. او گرچه می‌گوید «فیها ارکان» ولی به جز یک رکن که از ۱۰ مبحث تشکیل یافته رکن دیگری وجود ندارد. ۳. ۳ - قاعده سوم این قاعده از دو رکن تشکیل یافته و رکن اول دو اصل دارد. اصل اول در اثبات جوهر فرد است که طی سه مبحث مولف مباحث مربوط به جوهر فرد و جسم را بیان می‌کند. مولف در اصل دوم اثبات می‌کند که همۀ حوادث متناهی بوده و برای آنها، بدایتی هست. رکن دوم به مباحث مربوط به حدوث عالم می‌پردازد. مولف طی یک بحث براهین حدوث عالم را بیان کرده و در مبحث دیگر شبهات مخالفین را بیان و به آنها جواب می‌دهد. رکن دوم در صفات سلبیۀ صانع است که مولف ذیل ۱۰ بحث صفات سلبیه را بیان می‌کند و رکن سوم در صفات ثبوتیه م. ب. که از ۱۱ بحث تشکیل یافته است. ۳. ۵ - قاعده پنجم این قاعده متشکل از ۴ رکن م. ب.. رکن اول که طی ۶ بحث مطرح شده است به مباحث عدل و حسن و قبح افعال می‌پردازد. رکن دوم در ۵ بحث به مباحث تکلیف و تعریف آن و احکام آن می‌پردازد، رکن سوم در دو بحث، لطف را تعریف کرده و اقسام آن را بیان می‌کند و در رکن چهارم مولف طی ۳ بحث مباحث مربوط به اسم و عوض را بیان می‌کند. ۳. ۶ - قاعده ششم این قاعده از سه رکن و یک مقدمه متشکل است. مولف در رکن اول طی ۳ بحث، نبوت را تعریف و غایت آن را بیان می‌نماید و از شبهات براهمه جواب می‌دهد. او در رکن دوم در دو بحث از عصمت انبیاء سخن می‌راند. مولف رکن سوم را به نبوت خاصه اختصاص داده و طی ۸ بحث اثبات می‌کند رسالت حضرت ختمی‌مرتبت (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)، معجزۀ او و افضلیت آن حضرت را و از دیگر مباحث پیرامون حضرت رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بحث می‌کند. ۳. ۷ - قاعده هفتم بحث معاد از ۴ رکن و یک مقدمه تشکیل یافته است. مولف در مقدمه نظرات مختلف حول معاد را بیان می‌کند. او در رکن اول به معاد جسمانی پرداخته و در طی ۵ بحث معاد جسمانی را اثبات می‌کند. در رکن دوم بحث می‌کند از معاد روحانی . او طی ۹ بحث معاد روحانی را هم اثبات می‌کند و در رکن سوم طی ۱۱ بحث از وعد و وعید و ثواب و عقاب بحث می‌کند و بلاخره در رکن چهار در دو بحث از ایمان و کفر سخن می‌گوید. ۳. ۸ - قاعده هشتم آخرین قاعدۀ کتاب از ۳ رکن و یک مقدمه تشکیل‌یافته است. مولف در رکن اول طی ۳ بحث از تعریف امام، وجوب نصب آن و علت وجودش بحث می‌کند. او در رکن دوم طی ۶ بحث صفاتی را که لازم است امام داشته باشد بیان می‌کند و در رکن سوم ۵ بحث ائمۀ اثنی عشر (علیه‌السّلام) را تعیین می‌کند.