قیاس (اصول): ادله قیاس

• «... فاعتبروا یا أولی الابصار؛ پس عبرت بگیرید اى صاحبان چشم!». استدلال در مورد قیاس بر اساس این آیه کریمه ، بدین بیان است که اعتبار، عبور از چیزی به نظیر آن است در صورت مشارکت در معنی و قیاس نیز عبور از حکم اصل به فرع است. • «... و لو ردوه الی الرسول و الی اولی الامر منهم لعلمه الذین یستنبطونه منهم...؛ هرگاه به شما تحیّت گویند، پاسخ آن را بهتر از آن بدهید؛ یا (لااقل) به همانگونه پاسخ گویید! خداوند حساب همه چیز را دارد.». بدین بیان که اولو الامر علماء هستند و استنباط عبارت از قیاس است. • «ان الله یأمر بالعدل و الاحسان...؛ خداوند به عدل و احسان و بخشش به نزدیکان فرمان مى‌دهد؛». بدین بیان که عدل عبارت از تسویه مثلین در حکم است و این معنی شامل قیاس نیز م. ب.. • «... لاتقتلوا الصید و انتم حرم و من قتله منکم متعمداً فجزاء، مثل ما قتل من النعم یحکم به ذوا عدل منکم؛ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! در حال احرام ، شکار نکنید، و هر کس از شما عمداً آن را به قتل برساند، باید کفاره‌اى معادل آن از چهارپایان بدهد؛». و این تمثیل شیء به عدل می‌باشد؛ بدین بیان که به موجب آیه شریفه جزای کشتن صید در حال احرام باید مثل آن باشد و تعیین مثل به اجتهاد عدلین موکول است. • «... قالوا ان انتم الا بشر مثلنا...؛ شما انسانهایى همانند ما هستید،». بدین بیان که خداوند قیاس آنان را انکار و رد ننمود بنابراین قیاس حجت است. • در حدیث آمده است که رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) وقتی که معاذ را به یمن فرستاد به وی فرمود: «کیف تقضی» یعنی هنگام قضا چگونه و بر چه مبنایی حکم و داوری می‌کنی؟ جواب داد به کتاب خدا ، فرمود: اگر مسأله را در کتاب خدا نیافتی چه‌کار می‌کنی؟ عرض کرد به سنت رسول الله ، فرمود اگر آن را در سنت رسول نیز نیافتی چه‌کار می‌کنی؟ عرضه داشت «أجتهد رأیی» حضرتش نظر وی را بدین جمله تأیید و تصویب فرمود: «الحمدلله الذی وفق رسول رسول الله لما یرضاه رسول الله». منبع: حشر/سوره۵۹، آیه۲ · نسا/سوره۴، آیه۸۶ · نحل/سوره۱۶، آیه۹۰ · مائده/سوره۵، آیه۹۵ · ابراهیم/سوره۱۴، آیه۱۰ · قوانین الاصول، ج۲، ص۸۱ · الاصول العامة للفقه المقارن، ص۳۳۸