قیام (فقه): احکام

قیام اضطراری به همه گونه‌هایش همچون خمیدگی کمر، انحراف به راست یا چپ، تکیه دادن بر چیزی، استقرار نداشتن و باز بودن بیش از حدّ متعارف پاها، بر نشسته نمازگزاردن مقدم است، مگر آنکه عنوان قیام بر آن صدق نکند، که در این صورت، برخی نشسته نماز گزاردن را مقدّم دانسته‌اند. با عدم امکان قیام به هیچ گونه‌ای، باید نشسته نماز بگزارد، با رعایت صاف بودن پشت، استقرار و استقلال، هرچند برخی در لزوم رعایت استقلال - بنابر قول به لزوم رعایت آن در حال قیام - اشکال کرده‌اند. کسی که نشسته نماز می‌گزارد، برای رکوع و سجود باید تا‌اندازۀ ممکن خم شود. ناتوان از نشسته نماز خواندن باید به حالت خوابیده و دراز کشیده به پهلو، روبه قبله همانند میّت در قبر ، نماز بگزارد. البته در اینکه چنین فردی بین خوابیدن به پهلوی راست و چپ مخیّر است یا باید به طرف راست بخوابد و در صورت ناتوانی از آن به طرف چپ بخوابد، اختلاف است. قول دوم به مشهور نسبت داده شده است. ناتوان از دراز کشیدن به پهلو، باید به پشت بخوابد، همانند محتضر، در این صورت، رکوع و سجود با اشاره انجام می‌شود. که به قول مشهور، در صورت امکان با اشارۀ سر خواهد بود و برای سجده ، سر بیشتر خم می‌شود و در صورت عدم امکان اشاره با سر، چشم بسته و باز می‌شود و به قول برخی، برای سجده بیشتر بسته می‌شود. برخی نیز آن را لازم ندانسته‌اند. بعضی اشاره با سر را در حالت دراز کشیدن به پهلو، و باز و بسته کردن چشم را مربوط به حالت خوابیدن به پشت دانسته‌اند، مگر آنکه در حالت دراز کشیدن به پهلو، امکان اشاره با سر نباشد. آیا در دو فرض اخیر (خوابیدن به پهلو و پشت) گذاشتن پیشانی بر چیزی که سجده بر آن صحیح می‌باشد، واجب است یا نه‌؟ دیدگاهها مختلف است. کسی که وظیفه‌اش نماز نشسته است، در صورت امکان باید برای رکوع بایستد و رکوع به جا آورد، چنان که اگر بتواند بعضی رکعت‌ها را ایستاده بگزارد، واجب است چنین کند. منبع: موسوعة الخوئی، ج۱۴، ص۲۰۱-۲۰۹ · جواهر الکلام، ج۹، ص۲۵۷-۲۶۵ · جواهر الکلام، ج۹، ص۲۶۵ · الحدائق الناضرة، ج۸، ص۷۹ · العروة الوثقیٰ، ج۲، ص۴۸۲ · الحدائق الناضرة، ج۸، ص۷۳