قیام‌های قبل از ظهور: دلایل مخالفان قیام از شیعه

زیرا، اطاعت افراد، از غیر طریق الهی است.» ۴.۱. ۲ - تفسیر روایت برافراشتن پرچم، کنایۀ از اعلان جنگ با نظام حاکم و تلاش برای تاسیس حکومت جدید است. بنابراین، نمی‌توان شخص صالحی را که برای حاکمیت دین ، قیام و اقدام کرده است، طاغوت خواند؛ زیرا در این صورت، چنین پرچمی نه فقط مقابل پرچم قائم برافراشته نشده که در مسیر و طریق و جهت او خواهد بود. افزون بر این، اگر با استناد به این روایات، هرگونه قیام و نهضتی را محکوم و غیرمشروع بدانیم، این گونه برداشت، با روایت‌های جهاد ، امر به معروف و نهی از منکر و نیز با سیرۀ پیامبر و امامان معصوم (علیهم‌السّلام) تعارض دارد و در مقام تعارض، باید از این روایات صرف نظر کرد. این دسته از روایات، در ضمن، به مشروع نبودن تلاش برای ایجاد حکومت اسلامی اشاره دارد؛ زیرا قیامی که بدون ثمر باشد، از دیدگاه عقل و عقلا ناپسند است. هیچ یک از ما پیش از قیام قائم خروج نمی‌کند؛ مگر این که مثل او، مانند جوجه‌ای است که پیش از محکم شدن بال‌هایش از آشیانه پرواز کرده باشد. در نتیجه، کودکان او را گرفته و با او به بازی می‌پردازند. (و الله لا یخرج واحد منا قبل خروج القائم علیه‌السّلام الا کان مثله مثل فرخ طار من و کره قبل ان یستوی جناحاه فاخذه الصبیان فعبثوا به) از این روایت نتیجه گرفته‌اند که قیام برای تشکیل حکومت اسلامی، نه فقط بی‌نتیجه است که گرفتاری و ناراحتی اهل بیت (علیهم‌السّلام) را نیز در پی دارد؛ ۴.۱. ۲ - تفسیر روایت استناد به این روایت و مانند آن از جهاتی باطل است: ۱. این روایت، در صدد این نیست که اصل جواز قیام را رد کند؛ بلکه پیروزی را نفی می‌کند. را محکوم کرده است، با این که بدون تردید، این قیام‌ها مورد تایید امامان (علیهم‌السّلام) بوده است. ۲. عدم پیروزی قیام، دلیل نفی تکلیف به قیام نیست؛ برای نمونه در جنگ صفین ، شایع شد که معاویه مرده است. این خبر باعث شادی مردم شد. اما حضرت علی (علیه‌السّلام) در مقابل شادی مردم، فرمود: «سوگند به آن خدا که جان من در قبضه قدرت او است! ۳. امکان دارد مقصود از جمله «منا اهل البیت» فقط امامان معصوم (علیهم‌السّلام) باشد؛ زیرا شیعیان، از آنان انتظار خروج مسلحانه داشتند و ایشان ب. ت. ب. شرایط حاکم بر آن زمان، می‌خواستند با اخبار غیبی، آنان را قانع کنند که هرکس از ما پیش از قیام قائم خروج کند، به علت نبود امکانات لازم، پیروز نخواهد شد و مصلحت اقتضا می‌کند خروج مسلحانه نداشته باشند. ۴. بدون تردید، زمینه سازی آن‌ها، به لحاظ موفقیت آن قیام‌ها است. افزون بر این که ایجاد آمادگی، خود بزرگ‌ترین ثمرۀ این قیام‌ها م. ب.. ۵. اگر بگوییم این روایات در بیان نهی از مبارزه با ستم و فساد است، با آیات جهاد و امر به معروف و نهی از منکر و نیز با سیره‌ی امامان معصوم (علیهم‌السّلام) ناسازگار است؛ ازاین رو باید به دور افکنده شود. این روایات، مردم را به سکوت و سکون فرامی‌خواند و از مشارکت در هر قیام و مبارزه‌ای پیش از تحقق نشانه‌های ظهور باز می‌دارد. در خانه بنشین و به زندگی بچسب. آرامش داشته باش، تا آن هنگام که شب و روز آرام هستند؛ (یا سدیر الزم بیتک و کن حلسا من احلاسه و اسکن ما سکن اللیل و النهار فاذا بلغک ان السفیانی قد خرج فارحل الینا و لو علی رجلک) ۴.۱. ۲ - تفسیر روایت از دیدگاه برخی، مقتضای این روایات به سدیر منحصر نیست؛ در روایات یاد شده و مانند آن، نه فقط چنین علمی نداریم که خلاف آن برای ما ثابت است. ۴. ۴ - روایات دسته چهارم از روایاتی که بر مشروع نبودن ایجاد حکومت اسلامی در دورۀ غیبت بدان استناد شده، روایاتی است که به صبر دعوت کرده و از شتاب، نهی کرده است. در برخی از این روایات، آمده است که انسان مسلمان، پیش از فرارسیدن موعد فرج و زوال ملک ستمگر، نباید خ. ر. ب. زحمت بیندازد و دنبال برقراری حکومت عدل باشد. دست‌ها و شمشیرهایتان را در جهت خواست‌های زبانتان به حرکت درنیاورید و در آنچه خداوند سبحانه و تعالی برای شما در آن عجله قرار نداده، عجله نکنید. اگر کسی از شما در رخت‌خواب بمیرد، ولی به خدا و رسول و اهل بیت رسول، شناخت و معرفت داشته باشد، شهید از دنیا رفته و اجر او با خدا است و آنچه را از اعمال نیک نیت داشته، پاداشش را خواهد برد و همان نیت خیر او در ردیف به کار گرفتن شمشیر است. بدانید که برای هرچیز مدت و سرآمدی است. از طرفی روایاتی نیز از امامان (علیهم‌السّلام) نقل شده که در آن، بسیاری از قیام‌های علویان و غیر آن، تایید شده است. همچنین قیام‌هایی صورت گرفته است که شیعیان و عالمان معروف، در آن شرکت داشته‌اند. این دسته از روایات، روایات پیشین را توضیح می‌دهند و تفسیر می‌کنند؛ حضرت فرمود: پیوسته من و شیعیانم بر خیر هستیم، تا هنگامی که قیام کننده از آل محمد (علیهم‌السّلام) قیام کند. چقدر دوست دارم که شخصی از آل محمد (علیهم‌السّلام) قیام کند و من مخارج خانواده او را بپردازم. (لا ازال انا و شیعتی بخیر ما خرج الخارجی من آل محمد و لوددت ان الخارجی من آل محمد خرج و علی نفقة عیاله) نیز روایاتی که دربارۀ سنگینی مسئولیت مسلمانان راستین و ارزش آنان در دوران غیبت وارد شده است که روایات پیشین را که در نهی از قیام مسلحانه وارد شده بود رد می‌کند. افزون بر آنچه گفته شد، تایید برخی از قیام‌ها-از جمله قیام زید، قیام حسین بن علی شهید فخ و قیام توابین -خود دلیلی بر تاویل روایات ناهی از قیام است. منبع: وسائل الشیعة، ج۱۵، ص۵۲ · اصول کافی، ج۸، ص۲۹۵، ح ۴۵۲ · اصول کافی، ج۸، ص۲۶۴ · المناقب، ج۲، ص۹۵ · اصول کافی، ج۸، ص۲۶۴، ح ۳۸۳ · اصول کافی، ج۲، ص۲۴۲ · امام علی (علیه‌السلام)، نهج البلاغه، خطبه ۱۹۰ · وسائل الشیعة، ج۱۵، ص۵۴، ح ۱۹۹۷۵ · مقاله «حکومت اسلامی در عصر انتظار»، محمد صادق مزینانی، ص۱۱۹-۱۳۸