در فقه برای زبان احکامی بیان شده است: ۸.
۱ - احکام حفظ زبان حفظ زبان از حرام ، مانند دروغ، غیبت، تهمت، فحش ، سخنچینى، مسخره کردن دیگران، بهویژه در ماه رمضان ، واجب است؛ چنانکه حفظ آن جز از آنچه خیر است، مستحب مىباشد و در روایات متعدد بر آن تأکید و ترغیب شده است. از رسول خدا (صلّىاللَّهعلیهوآله) نقل شده که فرمود: «نجات مومن (در گرو) نگهدارى زبانش است» و در حدیثى دیگر، آن حضرت پس از سهبار سفارش به حفظ زبان فرمود: «مگر مردم را چیزى جز دِرَویدههاى زبانشان به بینى در آتش مىافکند» و نیز در حدیثى از امام صادق (علیهالسّلام) آمده است: «زبانت را حفظ کن تا سالم بمانى.» ۸.
۲ - احکام زبان در سبق لسان مراد از آن تلفظ به کلامى بدون قصد آن است. آثار مترتب بر اعمال عمدى یا سهوى بر سبق لسان مترتب نمىشود. بنابربراین، اگر کسى بدون قصد قسم خوردن ، به اشتباه، قسم از زبانش جارى شود، یا مردى بدون قصد طلاق، از روى اشتباه طلاق به زبانش جریان یابد، اثرى بر قسم و طلاق مترتب نمىشود. همچنین مردى که دو همسر دارد، چنانچه هنگام طلاق، به اشتباه نام یکى را ببرد (در حالىکه مقصود وى دیگرى بوده است) طلاق واقع نمىشود. همه عقود و ایقاعاتى که تحقق آنها منوط به قصد مىباشد همین حکم را دارند؛ چنانکه ثبوت حدود مرتبط با زبان، مانند قذف منوط به قصد است؛ از اینرو، اگر کسى بدون قصد دیگرى را قذف کند، مانند غافل، حد قذف بر او جارى نمىگردد. ۸.
۳ - احکام جنایت بر زبان قصاص در زبان جارى است. بنابراین، اگر کسى به عمد، تمام یا بعض زبان دیگرى را قطع کند، با مطالبه آسیب دیده، همان مقدار از زبان او قطع مىشود. البته به شرط برابرى هر دو زبان در سلامت. بنابراین، زبان سالم در برابر زبان لال قصاص نمىشود؛ هر چند در این صورت دیه ثابت است؛ لیکن زبانِ لال در برابر زبان سالم قصاص مىگردد. ۸.
۴ - احکام دیات در زبان دیه قطع زبان سالم از بیخ، دیه کامل و در زبان لال، یک سوم آن مىباشد. اگر بعض زبان قطع شود، در لال، دیه بر حسب مقدار مساحت قطع شده نسبت به تمامى زبان، محاسبه مىشود. به عنوان مثال، اگر یک چهارم از مساحت تمامى زبان قطع شده باشد، دیه آن یک چهارم از یک سوم دیه کامل است؛ لیکن در زبان سالم، بنابر قول مشهور، دیه بر ۲۸ حرف زبان عرب توزیع مىشود. بنابراین، اگر فرد آسیبدیده، توان نطق یک سوم از حروف را از دست داده باشد، یک سوم دیه و اگر توان تکلم تمامى حروف را از دست داده باشد، دیه کامل ثابت مىگردد. در صورتىکه با قطع بعض زبان، خللى در نطق آسیبدیده پدید نیاید، آیا ارش ثابت مىگردد یا دیه به نسبت مساحت قطع شده از تمام زبان؟ مسئله اختلافى است. بنابر قول دوم، در قطع نصف زبان با عدم پیدایى خلل در نطق، نصف دیه کامل ثابت است. در صورت تفاوت مقدار قطع شده از زبان با مقدار حروف از بین رفته- مانند اینکه نصف زبان قطع شود، لیکن یک چهارم حروف از بین برود- بنابر قول مشهور، ملاک، مقدار حروف از بین رفته است. بنابراین، در مثال یاد شده، یک چهارم دیه ثابت مىشود نه نصف. قول مقابل مشهور، ثبوت بیشترین از آن دو است. بنابراین، در مثال ذکر شده نصف دیه ثابت است نه یک چهارم. بنابراین، اگر مدعى از بین رفتن قدرت نطق همه حروف باشد، پنجاه نفر سوگند یاد مىکنند و اگر مدّعى از بین رفتن نصف حروف باشد ۲۵ نفر سوگند مىخورند و همینطور اگر مدعى کمتر باشد، تعداد سوگندخورنده کمتر مىشود. در روایتى از امیرمؤمنان، علی (علیهالسّلام) آمده است: «سوزنى به زبان مدعى فرو مىکنند؛ اگر خون سیاه خارج شد، تصدیق مىشود و اگر خون سرخ بیرون آمد، تکذیب مىشود». گروهى از فقها به مفاد این روایت عمل کردهاند.
منبع: وسائل الشیعة ج۱۲، ص۱۸۹ · النخبة، ص۱۴۷ · مفاتیح الشرائع، ج۲، ص۱۴ · وسائل الشیعة، ج۱۲، ص۱۹۰-۱۹۱ · التنقیح الرائع، ج۳، ص۵۰۲ · جواهر الکلام، ج۳۲، ص۱۸ · الأنواراللوامع، قسم۱۰ ج۱، ص۳۰۳ · الدر المنضود، ج۲، ص۱۶۶ · تحریر الأحکام، ج۵، ص۵۲۳ · جواهر الکلام، ج۴۳ ص۲۰۹-۲۱۰ · جواهر الکلام، ج۴۳، ص۲۱۳-۲۱۴ · جواهر الکلام، ج۴۳، ص۲۱۷-۲۱۹ · جواهر الکلام، ج۴۳، ص۲۲۳-۲۲۴
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
