لغو: مصادیق لغو از منظر قرآن

۴. ۱ - بت پرستی پرستش به منظور اظهار حاجت ، جلب منفعت و یا دفع خطر و ضرر است و در صورتی که، معبود فاقد حس و ادراک باشد، اظهار حاجت لغو خواهد بود و دلیلی برای خضوع در برابر آن وجود نخواهد داشت. «إِذْ قَالَ لِأَبِیهِ یَأَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ مَا لَا یَسْمَعُ وَ لَا یُبْصِرُ وَ لَا یُغْنیِ عَنکَ شَیْئاً» «به پدرش گفت: ای پدر! چرا چیزی را می‌پرستی که نه می‌شنود، و نه می‌بیند، و نه هیچ مشکلی را از تو حلّ می‌کند؟!» این آیه -که مربوط به احتجاج ابراهیم (ع) با عموی خود م. ب.- بیانگر این مطلب است که پرستش موجودی که هیچ‌گونه قدرتی ندارد (بت پرستی)، لغو و بیهوده است. مراد از «أب» در آیه پدر حضرت ابراهیم نیست بلکه عموی ایشان م. ب.. ۴. ۲ - سوگند لغو از آن‌جا که سوگند خوردن ارزش و اهمیت خاصی در کلام داشته و همچنین در کلام و زندگی انسان اثرگذار است، گاهی ممکن است انسان بر حسب عادت و بدون قصد، آن را به زبان آورد؛ لذا، یکی از مواردی که در قرآن به عنوان مصادیق لغو به شمار آمده، سوگندهایی است که بدون قصد و ایجاد اثر بر زبان جاری می‌شود: «لا یُؤاخِذُکُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فی‌ أَیْمانِکُم ‌...» « خداوند شما را به خاطر سوگندهایی که بدون توجه یاد می‌کنید، مؤاخذه نخواهد کرد...» در این آیه شریفه، خداوند سوگندهای بدون قصد و توجه را نیز، لغو شمرده؛ لکن، مورد مؤاخذه قرار نمی‌دهد. ۴. ۳ - عبادت لغو مصداق دیگری که در قرآن برای لغو ذکر شده است، اعمال و افعال بیهوده‌ای بود که از کفار به نام عبادت انجام می‌گرفت: «وَ ما کانَ صَلاتُهُمْ عِنْدَ الْبَیْتِ إِلاَّ مُکاءً وَ تَصْدِیَةً...‌» «(آنها که مدّعی هستند ما هم نماز داریم،) نمازشان نزد خانه (خدا)، چیزی جز «سوت کشیدن» «کف زدن» نبود...» در حقیقت این آیه ، به عبادت کفار - که در مقابل کعبه (بنابر روایات وارده و نظر مفسران شیعه و اهل سنت در ذیل آیه ، منظور از «بیت»، کعبه و مسجدالحرام م. ب..)برای بت‌های خود، حرکات زننده‌ای مانند کف زدن و... انجام می‌دادند- اشاره کرده و بیان می‌کند که این رفتارها مخصوص مجالس لغو بوده و با قداست کعبه منافات دارد. منبع: تفسیر المیزان، ج۱۴، ص۵۷ · مریم/سوره۱۹، آیه۴۲ · تفسیر المیزان، ج۷، ص۱۵۹-۱۶۷ · تفسیر المیزان، ج۲، ص۲۲۳ · بقره/سوره۲، آیه۲۲۵ · انفال/سوره۸، آیه۳۵ · الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن، قم، انتشارات فرهنگ اسلامی، ۱۳۶۵ ش، چاپ دوم، ج‌۱۲، ص۲۰۴