مالکیه: جبر یا اختیار و نظر مالک

در اواخر دوران خلفا و بخصوص در عصر اموی، دو فرقه بوجود آمد که دو عقیده مغایر داشتند. عده‌ای از آنها که به " جبریه " معروف بودند معتقد بودند که انسان در آنچه انجام می‌دهد هیچ اراده و اختیاری از خود ندارد. گروه دیگری که عقیده‌ای مخالف گروه اول داشتند و مشهور به قدریه بودند، بر این باور بودند که انسان دارای اراده و اختیار تام است؛ به طوری که او خود افعالش را خلق می‌کند و سپس آن را انجام می‌دهد، و هیچ کس هیچ نقشی در افعال انسان حتی در اصل خلقت آن نیز ندارد. کرابیس می‌گوید: وقتی از مالک پرسیدند که قدریه‌ای چه کسانی‌اند؟ او در پاسخ گفت: قدریه‌ای کسانی‌اند که می‌گویند: گناه خلق نشده است. مالک می‌گوید: قدریه ایها کسانی‌اند که می‌گویند انسان مختار تام است اگر می‌خواهد اطاعت می‌کند و اگر می‌خواهد گناه می‌کند. مالک بغض شدیدی نسبت به قدریه ایها داشت. او گفتن کلام قدریه ایها را منع می‌کرد و از نشست و برخاست با آنها نهی می‌نمود. مالک نماز خواندن پشت سر قدریه ایها را ممنوع می‌دانست، همچنین ازدواج با آنها و نماز خواندن بر جنازه شان را ممنوع اعلام کرده بود. مالک معتقد بود که انسان کارهایش را با اراده و اختیار انجام می‌دهد و نسبت به افعالش مسئول است. از مالک چیزی را که موافق نظر جبریه باشد نیز نقل نشده است؛ چرا که او غوطه ور شدن در مسائل مربوط به جبر و اختیار را بدعت می‌شمرد و پرداختن به آنها را باعث اضطراب نفس و مشوش شدن ایمان انسان می‌دانست. منبع: ابوزهره، المالک، ص۱۶۱ · القاضی عیاض، ترتیب المدارک، ص۹۱ · ابوزهره، المالک، ص۱۶۲ · ابوزهره، المالک، ص۹۱ · ابوزهره، المالک، ص۱۶۲- ۱۶۳