ماهیت: نکته

پس موجود در خارج دو حیثیت دارد؛ یکی حیثیت وجود و واقعیت و دیگری خصوصیت و محدودیت وجودی آن که عبارت است از فقدان و نداشتن. ازاین‌رو ماهیت حدود وجود است، نه موجود محدود چنان‌که انسانیت حدّ است، نه موجود محدود. یعنی ماهیت از وجود، هویت و حاق وجود شی‌ء در نخستین مرتبه از تعقل انتزاع می‌شود؛ البته تعقل ماهیت، همیشه از حاق وجود معلولی انتزاع می‌شود به این معنا که انسان موجوداتی را کنار هم مشاهده می‌کند که معلول و متمایز از یکدیگرند که از هر یک ماهیتی انتزاع می‌کند، اما محال است از وجود غیر معلول ماهیت انتزاع شود، زیرا وجودی که خالص و صرف است، چون تقابل ندارد تعقل نمی‌شود و بنابراین ماهیت ندارد. براین‌اساس ماهیت حد تنزلی وجود است؛ یعنی از تنزل وجود منتزع می‌شود. بنابراین ماهیت داشتن، لازمه تنزل وجودی است، پس هر چه در موطن و مقام معلولیت است، ماهیت دارد و چون در مرتبه صرف الوجود، امکان و معلولیت راه ندارد، در مرتبه واجب، ماهیت نیست. منبع: تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۱، ص۲۵۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۲، ص۴۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۳، ص۳۷۰، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۳، ص۳۷۱-۳۷۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۳، ص۳۷۴-۳۷۵، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۳، ص۳۷۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵