مبالغه (ادبیات): نکته

مبالغه توصیفی است که در آن افراط و تأکید باشد و بر سه نوع است: ۴. ۱ - أ. بیانی بیانی یعنی افراط و تأکید در توصیفی که حاصل تشبیه و استعاره باشد. به‌جای این‌که بگوییم: خسته شدم، می‌توانیم بگوییم: کوه کندم. ۴. ۲ - ب. در حماسه ، قهرمان، فردی مافوق بشری است و از این‌رو رفتار و کردار او غیر‌ طبیعی است. این ‌نوع مبالغه علاوه‌بر داستان‌های حماسی، در قصیده که قالبی حماسی است فراوان دیده می‌شود. همی‌ بکشتی تا در عدو نماند شجاع ••• همی ‌بدادی تا در ولی نماند فقیر (رودکی) در این ‌بیت، نماندن مرد شجاع در سپاه دشمن و نماندن فقیر در ولایت ، دارای بزرگ‌نمایی است که عقلا و عادتا ممکن است. ۴. ۳ - ج. بدیعی مبالغه در موارد عادی و به ‌صورت معمولی پسندیده نیست؛ سعدی گاهی در مقامی که انتظار استماع غلو شدیدی است مبالغه‌ی ضعیفی در حد معمول می‌آورد: چنانت دوست می‌دارم که گر روزی فراق افتد (در اینجا منتظر شنیدن خبر بزرگی هستیم اما می‌گوید:) تو صبر از من توانی کرد (که کاملاً عادی است) و من صبر نتوانم (که اغراق در این‌ قسمت است:من طاقت صبر نخواهم داشت). منبع: سیروس؛ تهران، میترا، ۱۳۸۳، اول، ص ۹۵ · جلال‌الدین؛ تهران، توس، ۱۳۶۱، دوم، ص ۲۶۲ · فاطمه؛ و کمالی اصل، شیوا؛ تهران، روزگار، ۱۳۸۳، اول، ص ۶۶ · سیروس؛ تهران، میترا، ۱۳۸۳، اول، ص ۹۶