صدور سند مالکیت بر مبنای حدود و مساحت باقیمانده ملک — بنابراین در هنگام اعمال ماده ۴۵ آیین

بر اساس بخش میانی ماده ۴۵ آیین نامه قانون ثبت در مورد ملکی که ثبت دفتر املاک شده و نسبت به آن سند مالکیت صادر گردیده است و به موجب اصلاحات و یا بر اثر تعریض گذر و عقب نشینی ملک قسمتی از یک یا چند حد آن نیازمند اصلاح باشد، پس از اطلاع اداره ثبت از طریق مالک و یا شهرداری و یا این که اداره ثبت خود رأساً اطلاع حاصل کند، باید به موضوع رسیدگی و از ملک مزبور معاینه به عمل آید و پس از احراز واقعیت امر، صورتمجلس مربوطه که به صورتمجلس اجرای ماده ۴۵ آیین نامه شهرت دارد تنظیم گردد و سپس موضوع با توضیح مراتب در ملاحظات دفتر املاک مربوطه با حدود واقعی در زیر ثبت اولیه ملک قید و ضمن ابطال و ضبط سند مالکیت اولیه سند مالکیت جدید صادر شود. بنابراین در هنگام اعمال ماده ۴۵ آیین نامه قانون ثبت ابطال سند مالکیت اولیه و ضبط آن در جوف پرونده ثبتی مربوطه و متعاقب آن صدور سند مالکیت جدید بر اساس وضع موجود الزامی است. لیکن باید توجه داشت که رویه اداری در اعمال ماده مزبور تمایلی به ابطال و ضبط سند مالکیت اولیه و صدور سند مالکیت جدید به نام مالک ندارد و ادارات ثبت به توضیح مراتب در ملاحظات دفتر املاک مربوطه و قید حدود واقعی در زیر ثبت اولیه و توضیح موضوع در صفحه ملاحظات سند مالکیت بسنده و از ابطال و ضبط آن خودداری می نمایند. بخشنامه شماره ۳۲۱۳۵ مورخ ۱۳۱۲/۱۲/۱۲ ثبت کل اسناد و املاک مملکتی در این باره مقررات قابل توجه ای دارد که می گوید چون در نتیجه توسعه خیابان ها و اصلاحات شهری، غالباً در وضعیات املاک مورد ثبت تغییراتی حاصل می گردد که در جریان عملیات ثبت ملک در دفتر املاک مؤثر خواهد بود و برای این که در موارد مزبوره ادارات ثبت دچار اشکالاتی نگردیده عملیات آنها متحدالشکل بوده باشد لزوماً اشعار می دارد: (۱) نسبت به املاکی که پس از پلاک کوبی و توزیع اظهارنامه قبل از تقاضای ثبت از طرف مستدعی و انتشار اعلان نوبتی در نتیجه اصلاحات شهری خراب شده باشد مالک یا بلدیه باید مراتب را به اداره ثبت اطلاع داده و یا اگر خود اداره مطلع شود، باید با تحقیقات محلی وضعیت کنونی را ملاحظه و در ردیف نمره آن تذکر داده شود خراب شده در نتیجه توسعه خیابان و هر گاه قسمتی از ملک خراب شده باشد بقیه آن در صورتی که به ملکیت مالک باقی مانده باشد و یا به بلدیه و دیگران منتقل شود و تقاضای ثبت نمایند به همان نمره که برای تمام ملک معین شده بوده اعلان خواهد شد. (۲) هر گاه پس از تقاضای ثبت و انتشار اعلان نوبتی ملک خراب شود و در موقع تحدید حدود معلوم گردد که تمام ملک خراب شده است این نکته در صورتمجلس قید و نمره آن توقیف و جریان عملیات ثبت را کد خواهد ماند و هر گاه یک قسمت از ملک خراب شده باشد، نسبت به باقیمانده تعیین حدود به عمل می آید و مطابق مقررات ثبت می شود و هر گاه ملک منتقل به بلدیه یا دیگری شده باشد، مثل سایر انتقالات آن باقیمانده را به اسم انتقال گیرنده باید ثبت نمود. هر گاه تمام ملک یا قسمتی از آن پس از اتمام عملیات تعیین حدود و یا ثبت در دفتر خراب شود، چون عموماً این نوع املاک از طرف بلدیه خریداری می شود، پس از وصول خلاصه معامله و مراجعه اشخاص ذینفع مطابق مقررات انتقال املاک رفتار و هر گاه از ملک چیزی باقی مانده باشد با رعایت حدود باقیمانده به مالک فعلی آن سند مالکیت داده می شود و در صورتی که ملک ثبت شده باشد در ستون ملاحظات ثبت ملک باید تذکر داده شود که در اثر ساختمان یا خیابان ملک به وضعیت فعلی ثبت گردید. ) چون در موارد مذکوره فوق ممکن است از ملک باقیمانده چندین ملک مستقل از قبیل دکاکین و غیره احداث شود، در این صورت نمره اصلی را به یک قسمت از ملک جدید که خراب نشده، تخصیص داده و برای سایر قسمتها نمره اصلی مکرر باید منظور و معین نمود.» البته باید توجه داشت که در حال حاضر رویه اداری به اعمال بند اخیر بخشنامه مذکور متمایل نیست و برای سایر قسمتهای باقیمانده ملک شماره مکرر تخصیص نمی دهد. بلکه اگر قطعاتی نیز باقی بماند، برای هر یک از آنها پلاک جدید فرعی از اصلی مورد نظر، تعیین و منظور خواهد شد.