مبنا و ملاک حجیت «ید آن است که تسلط و استیلای مالکانه

مبنا و ملاک حجیت «ید آن است که تسلط و استیلای مالکانه کاشفیت نوعی از مالکیت دارد و شارع نیز این امر را حجت میداند. ۲. اصول در اصول بر خلاف امارات کشف و حکایتی وجود ندارد بلکه صرفاً برای رفع حیرت بندگان و تعیین تکلیف موقت از ناحیه شارع تعبداً معتبر شناخته شده اند و بیش از این اعتباری ندارند. به سخن دیگر تا وقتی دلیل معتبری که بیانگر واقع باشد اقامه نشده و حقیقت مجهول است اصول می توانند کارگشایی موقت بوده، حیرت را از بندگان مرتفع سازند. اصول عملیه برائت استصحاب، احتیاط و تغییر از این دسته اند و همانند امارات به دو بخش حکمی و موضوعی تقسیم می گردند. مثلاً هرگاه در مورد فعلی مانند کشیدن سیگار تردید داشته باشیم که ارتکاب آن حرام است یا حلال، در حالی که دلیل معتبری در خصوص آن تعیین تکلیف نکرده (شبهه حکمیه)، با اصل برائت رفع حیرت کرده، به حلیت آن حکم میکنیم، و نیز اگر در مورد مایعی تردید داریم که خمر است یا آب شبهه موضوعیه با اجرای اصل برائت نوشیدن آن را مجاز می مریم. همان طور که ملاحظه میشود اصل برائت در هر دو مثال هیچ کشف و حکایتی از واقع ندارد، یعنی بیانگر آن نیست که حکم الهی در مثال اول حلیت» است و در مثال دوم «آب بودن»، بلکه صرفاً به علت جهل و عدم آگاهی از واقعیت، شارع اصل مزبور را معتبر دانسته تا از مکلفان موقتاً رفع حیرت گردد و آنان نیز اگر به استناد این اصل مرتکب امری شده باشند که فی الواقع ممنوع بوده مورد بازخواست الهی قرار نخواهند گرفت.