متشابهات قرآن: تعریف

متشابهات کتاب، مقابل محکماتِ کتاب م. ب.. متشابه در لغت ، به چیزی گفته می‌شود که قسمت‌های مختلف آن به یک دیگر شباهت دارد، و در اصطلاح، کلامی است که دارای نوعی ابهام می‌باشد؛ به بیان دیگر، به آیاتی که دلالت آن‌ها بر معانی روشن نباشد، به گونه ای که وجوه مختلف و گوناگونی در آن راه داشته باشد، متشابه گویند. زیرا عمل مربوط به عموم است و واضح نبودن سبب تردید در مقام عمل می‌شود و در آنها تاویل و توجیه راه ندارد، ولی در مباحث علمی باید فکر کرد و طولانی‌ شدن تفکر و پیدا شدن شقوق برای مطلب مشکلی ندارد. ایشان با تاکید بر این‌که قرآن و حدیث مشتمل بر هر دو نوع معارف است و وجود معارف علمی که معنای آن برای عموم مردم روشن نیست، هیچ مشکلی ایجاد نمی‌کند؛ بلکه بعضی از آیات الهی رمز است میان گوینده و یک دسته خاص. حتی به‌حسب روایات جبرئیل هم که قرآن را آورد، خود معانی رمزی را نمی‌داند. ایشان معتقد است قرآن، ظاهری دارد که تفسیر آن واجب و باطنی دارد که تاویل آن لازم و ضروری است و در این ‌راستا ایشان تاویل را به تطبیق بین دو کتاب تدوین و تکوین تعریف می‌کند. بعضی آیات، آیات متشابه که حفظ ظاهر آیات، مخالف با براهین عقلی است؛ مانند تاویل ید و عرش و مانند این امور که سبب مشابهت حق‌تعالی با خلق و اتصاف به امکان و حدوث می‌گردد. بر همین اساس متشابهات قرآن به محکمات آن بازگردانده می‌شوند. منبع: کشف الاسرار، ص۳۲۱-۳۲۲، تهران، بی‌تا · کشف الاسرار، ص۳۲۲، تهران، بی‌تا · کشف الاسرار، ص۳۲۲-۳۲۳، تهران، بی‌تا · الاجتهاد و التقلید، ص۷۲، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ · شرح دعاء السحر، ص۵۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۶ · دانشنامه امام خمینی، ج۳، ص۲۰۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰