متنِ منبع: فرهنگ فقه فارسی، ج 6، ص 127

قاعدۀ برائت ← اصل برائت قاعدۀ بطلان العبادة... قاعدۀ بطلان العبادة بكل زيادة و نقصية: از قواعد فقهى. قاعدۀ ياد شده از قواعد فقهى جارى در عبادت، مانند نماز و عبارت است از باطل شدن عبادت با هر افزايش و يا كاستى اى. از آن در باب صلات و نيز برخى كتب قواعد فقهى سخن گفته‌اند. مفاد قاعده: يك مجموع مركب عبادى، مانند نماز كه داراى اركان، اجزا و شرايطى است، از سوى شارع مقدس جعل شده و احكام بسيارى بر آن مترتب گرديده است. بدون شك، انضمام امور متعدد با نظم و ترتيبى خاص، هيئتى ويژه به مركّب مى‌بخشد كه بدون آن، تحقق مركّب امكان‌پذير نخواهد بود و ظاهر اين است كه هيئت در ماهيت عبادتِ مركب از اجزا با ترتيب و نظم خاص دخيل مى‌باشد؛ زيرا اسم بر اجزاى مركب نهاده نمى‌شود؛ بلكه بر هيئت و صورت آن قرار داده مى‌شود. از اين رو، اسامى داير مدار صورتهاى اشيااند نه مواد آنها. بنابر اين، با به هم خوردن هيئت و صورت عمل، اسم آن عبادت خاص بر آن صادق نخواهد بود و ثمره‌اى بر آن مترتب نمى‌شود و بطلان عبادت چيزى جز اين نيست. به مقتضاى قاعده ياد شده، هر نقيصه يا زيادتى موجب بطلان عبادت است، مگر دليلى بر عدم بطلان آن دلالت كند. [1] مستند قاعده: بر اعتبار قاعده به برخى روايات و نيز اجماع منقول و محصّل و قاعدۀ اشتغال، استدلال شده است. [2] برخى در جهت نقصان، قاعده را اجماعى دانسته‌اند؛ ليكن در جهت افزايش، در ادعاى اجماع اشكال كرده‌اند، مگر آنكه افزايش موجب تغيير صورت و هيئت عبادت شود؛ به گونه‌اى كه عنوان آن عبادت بر آن صادق نباشد. [3] [1] . العناوين 440/1-442 [2] .442-443 [3] . مستقصى مدارك القواعد/ 197-198. منبع: فرهنگ فقه فارسي، ج 6، ص 127