مجادله: اقسام

بر اساس آیات قرآن و روایات ، مجادله دو گونه است: مجادله احسن و مجادله غیر احسن یا مجادله سوء. مجادله احسن عبارت است از گفت وگو و بحث با خصم با هدف بازگرداندن وی از اشتباهش و اثبات حق با برهان و دلیل حق. مجادله غیر احسن عبارت است از گفت وگو و بحث با خصم، نه برای اثبات حق؛ بلکه برای غرضی از اغراض دنیوی و نفسانی، از قبیل شهرت، حسد ، تکبر ، اظهار غلبه و فضل و علم خود و یا رسوا کردن طرف، جاهل و عامی نشان دادن، از چشم مردم‌ انداختن او و غیر آن. در روایتی از امام صادق (علیه‌السّلام) آمده است: «مجادله به احسن، مجادله با برهان است و مجادله ب. غ. احسن این است که با اهل باطلی بحث کنی و او مطلب باطلی را مطرح کند و تو به انکار آن بسنده کنی، بدون آنکه بر رد آن، برهانی اقامه کنی، یا حقی را که خصم در صدد اثبات باطل خویش با آن است، انکار نمایی از بیم آنکه در صورت اقرار به آن، همان حق، به حجت و دلیلی علیه خودت تبدیل گردد؛ زیرا راه رهایی از آن دلیل را نمی‌دانی» (و نمی‌توانی آن حق را از باطلش جدا کنی. در نتیجه با انکار حق، باطل او را دفع می‌کنی). منبع: مقدس اردبیلی، زبدة البیان، ص۳۴۷ · مقدس اردبیلی، زبدة البیان، ص۴۵۱ · الاحتجاج، ج۱، ص۲۱