مجازات تکمیلی

مجازات تکمیلی مجازات تکمیلی علاوه بر مجازات اصلی بر حسب نوع و درجه محکومیت برای مرتکب جرم از سوی مقنن پیش بینی شده است (زراعت، ۱۳۹۲، ۱۱۶) ولی انتخاب و اعمال آن به قضات محول شده است و باید ضمن صدور حكم محکومیت باشد؛ به طوری که بعد از آن نمی توان به تعیین مجازات تکمیلی اقدام کرد. در واقع مجازات تکمیلی نوعی ضمانت اجرای کیفری است که در صورت صدور آن توسط دادگاه، به کیفر اصلی اضافه می شود. این اقدامات در کنار مجازاتهای اصلی در نظر گرفته می¬شود و سعی بر اجرای تدابیری غیر کیفری جهت پیشگیری و از بین بردن زمینه های تکرار جرم در آینده دارد. این اقدامات، مثل منع از اقامت و اجبار به اقامت در محل معین، منع خروج اتباع ایران از کشور، اخراج بیگانگان از کشور، توقیف اشیاء و بستن مؤسسه است که تحت عنوان مجازاتهای تکمیلی ذیل ماده ۲۳ قانون مجازات اسلامی آمده است. ممنوعیت¬ها و الزامات مندرج در این ماده هرچند ذیل عنوان مجازاتها ذکر شده اند با عنایت به ویژگیهای آن، اقدامات تأمینی اند. خصوصاً چگونگی اجرای این نوع محکومیتها که در اصل باید آنها را اقداماتی پیشگیرانه در مقابله با تکرار جرم محسوب کرد. حتی در مقایسه با مجازات اصلی میتوان گفت تمامی تدابیری که اصولاً با عنوان مجازاتهای تکمیلی به کار میروند، بیش از آنکه دارای خصایص رنج آوری و رسواکنندگی باشند، خصایص تأمینی دارند که متعاقب وقوع جرم و احراز مسئولیت کیفری مضاف بر مجازات اصلی بر مجرم تحمیل می¬گردد. مقنن در قانون مجازات اسلامی علاوه بر اینکه تعداد انواع مجازاتهای تکمیلی را به نحو چشمگیر و متنوعی افزایش داده است دامنه شمول مجازاتهای تکمیلی را به حدود و قصاص نیز گسترانده است. سیاق عبارت ماده ۲۳ قانون مجازات اسلامی که قلمرو مجازات تکمیلی را تصریحاً به مجازاتهای حد قصاص و تعزیر محدود کرده است و همچنین توجه به این نکته که محکومیت به حد و قصاص صرفاً در جرائم عمدی واقع میشود گویای آن است که مجازات تعزیری نیز باید متعاقب ارتکاب جرم عمدی باشد. تفسیر به نفع متهم نیز می طلبد متهمی که در ارتکاب جرم قصد نداشته است، به مجازاتی افزون تر از مجازات اصلی محکوم نشود. (شمس ناتری و دیگران، ۱۳۹۳: ۹۷) ولی به رغم آن باید گفت که اطلاق ماده ۲۳ قانون مجازات اسلامی و ذکر «مجازات تعزیری درجه یک تا شش و ذکر نشدن قید عمدی، در مقام بیان این است که مقنن اعمال مجازات تکمیلی در خصوص جرائم تعزیری را علی الاطلاق اعم از عمدی و غیر عمدی در نظر داشته و نظر به اعمال مجازات تکمیلی صرفاً در جرائم عمدی نداشته است. به عبارت روانتر، اگر مقنن نظر به عمدی بودن جرائم مذکور در این ماده داشت، همانند عبارت مذکور در ماده ۲۵ قانون مجازات اسلامی برای اعمال مجازات تکمیلی به عمدی بودن جرم اشاره می¬کرد؛ مخصوصاً اینکه اگر از اهداف تحمیل مجازاتهای تکمیلی، رفع حالت خطرناک مرتکب جرم باشد، در جرائم غیر عمدی هم با توسل به اجرای مجازاتهای تکمیلی می توان به پیشگیری از رفتارهای تقصیری و رفع حالت خطرناک نزدیک تر شد. علاوه بر این در ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۰ نیز به قید عمدی بودن اشاره شده بود که حذف آن در قانون مجازات بعدی، نشانه دیگری بر تقویت این نظر است که در جرائم غیر عمدی هم میتوان مجازات تکمیلی را اعمال کرد. مجازات های تکمیلی همچون مجازات اصلی تعزیری، تعویق و تعلیق بردار است. پی نوشت ماده ۲۳ قانون مجازات اسلامی(اصلاحی ۱۳۹۹/۰۲/۲۳) - دادگاه می‌تواند فردی را که به حد، قصاص یا مجازات تعزیری محکوم کرده است، با رعایت شرایط مقرر در این قانون، متناسب با جرم ارتکابی و خصوصیات وی به یک یا چند مجازات از مجازات‌ های تکمیلی بندها و تبصره‌ های این ماده محکوم نماید: الف- اقامت اجباری در محل معین ب- منع از اقامت در محل یا محلهای معین پ- منع از اشتغال به شغل، حرفه یا کار معین ت- انفصال از خدمات دولتی و عمومی ث- منع از رانندگی با وسایل نقلیه موتوری و یا تصدی وسایل موتوری ج- منع از داشتن دسته چک ویا اصدار اسناد تجارتی چ- منع از حمل سلاح ح- منع از خروج اتباع ایران از کشور خ- اخراج بیگانگان از کشور د- الزام به خدمات عمومی ذ- منع از عضویت در احزاب، گروهها و دستجات سیاسی یا اجتماعی ر- توقیف وسایل ارتکاب جرم یا رسانه یا موسسه دخیل در ارتکاب جرم ز- الزام به یادگیری حرفه، شغل یا کار معین ژ- الزام به تحصیل س- انتشار حکم محکومیت قطعی تبصره ۱- مدت مجازات تکمیلی بیش از دوسال نیست مگر در مواردی که قانون به نحو دیگری مقرر نماید. تبصره ۲- چنانچه مجازات تکمیلی و مجازات اصلی از یک نوع باشد، فقط مجازات اصلی مورد حکم قرار میگیرد. تبصره ۳ - آیین نامه راجع به کیفیت اجرای مجازات تکمیلی ظرف شش ماه از تاریخ لازم الاجراء شدن این قانون توسط وزیر دادگستری تهیه می‌شود و به تصویب رئیس قوه قضائیه میرسد. Add a comment بختیار سید نظامی