جعل به معنای موجود کردن معلول توسط علت است و با مفاهیم علیت، تکوین، خلق و ایجاد هم معناست. در بحث جعل سه قول وجود دارد:
۱- گروهی به مجعول بودن وجود قائل هستند و جعل را به معنای وجود بخشیدن میدانند.
۲- گروهی دیگر، ماهیت را مجعول و جعل را تحقق بخشیدن ماهیت میدانند.
۳-گروهی هم به مجعول بودن صیرورت و اتصاف ماهیت به وجود قائلاند. ایشان در فلسفه، وجود را مجعول میداند و همه خیرات و کمالات را به وجود نسبت میدهد و ماهیات را غیر مجعول و حدود عدمی میداند که همه شرور و آفات به آنها نسبت داده میشود. ولی در کتابهای عرفانی خود از آن جایی که وجود را واحد شخصی میداند، جعل به وجود را نفی میکند و ماهیات را مجعول میشمارد و قائل است که جعل در مشرب عرفانی متعلق به وجود نیست؛ زیرا وجود همان حقتعالی است؛ بلکه جعل به ماهیات تعلق دارد. زیرا تجلی به مقام الوهیت در خارج، ظهور ماهیات را در عالم اعیان خارجی در پی میآورد و به این ظهور تبعی، به اعتباری جعل گفته میشود؛ ایشان با رد سخنان قیصری که مجعول بودن ماهیات و اعیان ثابته را نفی میکند، بر این باور است که اقتضای ذوق اهل معرفت آن است که ماهیات مجعول باشند. البته مقصود امام مخالفت با مسئله اصالت وجود آنگونه که در حکمت متعالیه مطرح است، نیست؛ بلکه تاکید بر وحدت شخصی وجود و نفی هرگونه تکثر در هستی است پس اگر تنها یک وجود و یک موجود است پس جعل و مجعول معنا ندارد.
منبع: تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۲، ص۲۱۶-۲۱۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · تعلیقات علی شرح الفصوص الحکم و مصباح الانس، ص۲۵-۲۶، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۱۰ قمری · تعلیقات علی شرح الفصوص الحکم و مصباح الانس، ص۲۰۴-۲۰۵، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۱۰ قمری · دانشنامه امام خمینی، ج۱۰، ص۲۳۹، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
