مجهول المالک: احکام مرتبط

برای مجهول المالک احکامی بیان شده است. ۲. ۱ - فحص از مالک آیا بر کسی که مجهول المالک در دست او است، فحص و جست و جو از مالک آن واجب است یا نه؟ مسئله محل اختلاف است. مشهور آن را واجب می‌دانند. به تصریح جمعی، جست و جو باید به‌اندازه‌ای باشد که از یافتن مالک ناامید گردد. در صورتی که فحص از مالک هزینه‌بر باشد، مانند دستمزد نگهداری، دلال و اعلان، آیا این هزینه بر عهده کسی است که فحص بر او واجب است یا بر عهده مالک مال؟ جمعی میان صورتی که مال نزد غیر مالک، به عنوان امانت شرعی باشد، مانند گرفتن مال از دزد یا غاصب برای رساندن آن به مالکش و میان صورتی که مال بدون سببی شرعی در دست غیر مالک می‌باشد، مانند دزدی یا غصب و خیانت ، تفصیل داده، در صورت نخست، اجرت جست وجو را بر عهده مالک و در صورت دوم بر عهده کسی که مال نزد او است دانسته‌اند. اگر کسی نسبت به مجهول المالک، ادعای ملکیت کند، دادن مال به او جایز نیست، مگر در صورت علم به صدق ادعای وی، یا ثبوت مالکیت وی از نظر شرع ، مانند اینکه دو مرد عادل ادعای او را تصدیق کنند. ۲. ۲ - صدقه دادن چنانچه پس از فحص از مالکِ مجهول المالک، او را نیابد و امیدی به پیدا شدن وی نباشد، بنابر قول مشهور، آن را از طرف صاحبش، صدقه می‌دهد. برخی گفته‌اند: به حاکم شرع تحویل داده می‌شود. اگر به مرگ مالک و نبودن وارثی برای او، یقین داشته باشد، مجهول المالک مال امام (علیه‌السّلام) خواهد بود. برخی، در فرض ناامیدی از یافتن مالک، شخص را میان نگه داشتن مال و تحویل آن به حاکم و صدقه دادن مخیّر دانسته‌اند. به تصریح برخی، تحویل دادن مجهول المالک به حاکم شرع، پس از ناامیدی از پیدا شدن مالک آن، جایز است؛ لیکن بنابر قول مشهور، واجب نیست؛ چنان‌که اذن گرفتن از حاکم شرع برای صدقه دادن آن، واجب نمی‌باشد. برخی احتیاط را در اجازه گرفتن از حاکم شرع دانسته‌اند. مسئله محل اختلاف است. ۲. ۴ - ضمان صدقه دهنده چنانچه پس از صدقه دادن مجهول المالک، مالک آن پیدا شود و به صدقه رضایت دهد، ضمانی متوجه صدقه دهنده نیست؛ اما اگر رضایت ندهد، آیا صدقه دهنده ضامن است و باید مثل یا قیمت مالی را که صدقه داده، به مالک بپردازد و ثواب صدقه از آنِ خود او خواهد بود، یا ضامن نیست؟ مسئله محل اختلاف است. بسیاری او را ضامن دانسته‌اند. منبع: النور الساطع، ج١، ص۴۵۰ · کتاب المکاسب، ج٢، ص۱۸۶ - ۱۸۸ · مصباح الفقاهة، ج۱، ص۷۹۲ · مصباح الفقاهة، ج١، ص۷۸۸ · شیخ طوسی، النهایة، ص۳۰۷ · ج۲، ص۳۷ · ج٣، ص۳۱۲ · ج٣، ص٣١٢ · جامع المقاصد، ج۵، ص۱۶ · سؤال و جواب، ص۳۵۹ · جامع المقاصد، ج۴، ص۱۸۸ · شیخ طوسی، النهایة، ص۳۸۳ · ج۳، ص۳۸۶ – ۳۸۷