محاسبه اعمال: مقصود از حساب

ولی در عین حال پیرامون حساب، در آیات قرآن و روایات اسلامی یک رشته عناوین مورد توجه قرار گرفته که بررسی آن‌ها گذشته بر این که به بالا رفتن سطح آگاهی ما نسبت به معارف دینی کمک می‌نماید، پاسخ گوی برخی از سؤالات در مورد مساله ی حساب م. ب.. بخش عمده ی این عناوین را می‌توان در موارد زیر بیان نمود: ۱ـ مقصود از حساب چیست؟ اصولا واقعیت حساب عبارت است از: پی بردن به برخی از مجهولات به کمک معلومات پیشین، و به عبارت دیگر: واقعیت حساب چیزی جز حل مجهولات از طریق معلومات نیست، و بدین جهت در زندگی همه افراد بشر به صورت یک واقعیت ضروری و انفکاک ناپذیر خود نمائی می‌کند زیرا او پیوسته نگران وضعیت زندگی خود بوده و می‌خواهد از نتائج کار و تلاش و اندوخته‌های مادی و معنوی خود آگاه گردد، در این صورت راه حساب گری را پیش می‌گیرد. بنابراین در واقعیت حساب و حساب گری به گونه‌ای که در میان بشر متداول و رائج است نوعی جهل و نا آگاهی نهفته است و ب. ت. ب. این که وجود آفریدگار از هر نوع جهل و ناآگاهی منزه است دیگر چه نیازی به محاسبه و بررسی اعمال آنان دارد؟ او می‌تواند بر اساس علم واقع نمای خود، کیفر و پاداش انسان‌ها را بر پایه حکمت و عدل خود معین نماید در این صورت برپا نمودن محکمه حساب، و سئوال و پرسش لغو خواهد بود و در نتیجه با اصل «حکمت الهی» سازگار نیست. ۲. ۱ - پاسخ به سوال مقصود از برپا نمودن محکمه حساب در قیامت (یوم یقوم الحساب) این نیست که خداوند با طراحی رشته سئوالات از بندگان خود، وضعیت آنان را از نظر کار‌های خوب و بد و استحقاق پاداش و کیفر ، به دست آورد، زیرا همان گونه که در سئوال اشاره شد، خداوند از همه چیز آگاه است و از این نظر هیچ گونه نیازی به تشکیل محکمه حساب در کار نیست، بلکه مقصود از محاسبه و بررسی اعمال بندگان چیز دیگری است و آن این که «عدل وجود و حکمت» الهی برای همگان کاملا روشن گردد و حتی آنان که در دنیا در این مورد شک و تردید داشته و یا آن را جدی و مهم تلقی نمی‌کرده‌اند، آشکارا عدل و رحمت الهی را مشاهده نمایند و دیگر جای هیچ گونه اعتذار و اعتراضی برای کسی باقی نماند.